پاسخ خودآزمایی زبان فارسی یک

خودآزمايي هاي زبان فارسي (1)

خودآزمايي درس اول( زبان ) صفحه 5 و 6

1- فرا گيري زبان بر اساس توانايي بالقوه ي انسان وبه تدريج و به طور طبيعي انجام مي گيرد؛ به همين دليل ، به نظر مي رسد كه استفاده از آن آسان است . همان طور كه كودك راه رفتن را با همه ي دشواري اش ،به طور ناخود آگاه فرا مي گيرد .

2-  شناخت زبان به دليل پيچيدگي ، گستردگي و … دشوار است ؛ همان طور كه شناخت زندگي يا شناخت فكر و ذهن انسان دشوار به نظر مي رسد ؛ زبان ، نمود ذهن پيچيده ي انسان است . دليل ديگر اين است كه ما مي پنداريم چون طرز استفاده از زبان را مي دانيم ، پس خود آن را هم مي شناسيم و سعي در شناخت زبان را اغلب بيهوده مي دانيم ؛ مثلاُ  اكثر ما رانندگي مي كنيم . اما در هنگام رانندگي از تك تك عملياتي كه انجام مي دهيم تا اتومبيل را سالم به مقصد برسانيم ، آگاهي نداريم . البته پيچيدگي دانش زباني از اين هم فراتر است و حتي هنوز براي زبان شناسان چگونگي فرا گيري اين زبان پيچيده توسط كودك در كوتاه ترين زمان ممكن – كه البته در مقايسه با دانش فرا گرفته كوتاه مي نمايد ـ  يكي از شگفتي هاست .

3-ديو ، سيمرغ ، هما ، پري دريايي ، ققنوس .

4- كيوي ، موبايل ( تلفن همراه ) ، كامپيوتر ( رايانه ) .

5-خير ، همان طور كه به سادگي راه مي رويم امِا فرايند راه رفتن ـ چگونگي حفظ تعادل و فرمان هاي مغز ، را نمي شناسبم ، از زبان نيز استفاده مي كنيم . حال آن كه شناخت زبان موضوعي متفاوت است .

6-زبان ، نظام، ارتباط، پيام رساني ، انسان .

7- نامه مي نويسيم ، كتاب مي خوانيم ، فيلم مي بينيم ، سخنراني مي كنيم و…

خود آزمايي درس دوم (جمله ) صفحه 11 و 12

  4 -                      نهاد                                                                               گزاره

                عقاب ها                                                            بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـً ند)

                پرندگان بلند پرواز                                             بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـ ند)

                عقاب                                                                  بر ستيغ كوه آشيانه مي سازد .(ـَـ د)

                آن ها                                                                بر ستيغ كوه آشيانه مي سازند.(ـَـ ند)

                      نهاد                                                                           گزاره

                    پيرمرد                                                            كودكان را به خانه رساند .(ф )

                    پيرمرد                                                            كودك را به خانه رساند. (ф )

                    پيرمرد                                                             او را به خانه رساند . (ф ) 1

                      پيرمرد                                                             او را به خانه مي رساند . (ф )

                      پيرمرد                                                            او را به خانه رسانده بود . (ф )

1- اگر می رساند را ماضی استمراری بگيريم نهاد پيوسته(ф ) است و اگر مضارع اخباری به حساب آوريم شناسه (ـَـ د) خواهد بود .

                           نهاد                                                                          گزاره

                    انسان آگاه                                                         وظيفه اش را به خوبي انجام مي دهد .(ـَـ د)

                   اعضاي جامعه                                                      وظيفه شان را به خوبي انجام مي دهند .(ـَـ ند)

                    دانش آموز                                                           وظيفه اش را به خوبي انجام مي دهد .(ـَـ د)

                   ما                                                                          وظيفه مان را به خوبي انجام مي دهيم.(ـَـ يم)

                 همه ي اعضاي خانواده                                           وظيفه شان را به خوبي انجام مي دهند.(ـَـ ند)

                 شما                                                                       وظيفه تان را به خوبي انجام مي دهيد . (ـَـ ايد )

5 – زبان پديده اي رازآلود و شگفت انگيز ، بسيار پيچيده وگسترده وموهبتي الهي است  كه انسان را به مقام اشرف مخلوقات رسانده است . اين پديده ي نظام مند كه انسان به راحتي و سادگي از آن استفاده مي كند .دربردارنده ي اسرار پيچيده اي است كه شناخت و توصيف آن را بسيار دشوار مي سازد .

خودآزمايي درس سوم  ( مروري بر نگارش دوره ي راهنمايي ) صفحه 15 و 16

1 – يكي بود يكي نبود . غير از خدا هيچ كس نبود .  پيرمرد خار كني بود كه هر روز به بيابان مي رفت و خار جمع مي كرد،(يا با رفتن به بيابان خار جمع می کرد )  روزی به هنگام جمع آوری خار،يك مرتبه (ناگهان) چشمش به  كوزه اي پر از اشرفي افتاد . آن را برداشت و به خانه شان رفت . هنگام شب به زنش گفت :‌اين كوزه بايد متعلق به حاكم باشد كه آن را در بيابان  مخفي كرده است پس بهتر است آن را به حاكم تحويل دهم(بر گردانم) . حاكم حتماً‌پاداش خوبي به من مي دهد . زن كه ساده دلي  شوهرش را ديد ، نيمه شب اشرفي ها را برداشت و به جاي آن ها كلوخ ريخت . فردا صبح زود ، خاركن به جاي رفتن  به صحرا به قصر حاكم رفت. وقتي به قصر رسيد متوجه نبود اشرفي ها شد(متوجه شد اشرفی ها نيست ) ‌امّا راه برگشت هم نداشت . با تـرس ولرز پيش حاكم رفت  و گفت : من  خاركن پيـری هـستم و يك گـاو دارم و شيـرش را با اين كلوخ ها وزن مي كنـم و بـه مـردم  مي فروشم ، براي اين كه مطمئن شوم كم فروشي نمي كنم ،‌مي خواستم كلوخ هايم را با وزنه ي دربار آزمايش كنم(بسنجم) تا از درستي وزن آن ها خيالم راحت شود (آسوده خاطر شوم ).حاكم كه درست كاری پيرمرد را ديد ، او را تشويق كرد ويك مشت اشرفي به او داد . پيرمرد خوشحال و شادم به خانه برگشت .

تفاوت دو نوشته : هيشكي _←هيچ كس / يه _←  يك /  مي رف _←  مي رفت /  بيابون_←  بيابان / وختي_←  وقتي / 

داش _←  داشت / خارا رو _←  خارها را / يهو _← يك مرتبه ( ناگهان) /  چشش _←  چشمش /  او نو_←  آن را  /

خون شون_← خانه شان /  بايس _←  بايد / قايمش كرده _←  مخفي كرده است  / هر روز مي رفت بيابون _←  هر روز به بيابان مي رفت  ./

5 – خانم سعيدي كارشناس (ليسانسيه ی ) زبان و ادبيات فارسي است . وي درباره ي ديوان پروين اعتصامي شاعر مشهور ايران چنين گفت :

« ما مدينه ي فاضله اي از ارزش هاي اخلاقي را در ديوان پروين مي بينيم . »

خودآزمايي درس چهارم  ( جمله واجزاي آن ) صفحه 20 و 21

1 – قدر وقت را بدانيم : جمله اي سه جزئي با مفعول كه نهاد آن صفر است ( گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مفعول + فعل )

                                                                       جمله

                              نهاد                                                                      گزاره

                                                                                          مفعول                            فعل

                                                                                     قدر وقت را                      بدانيم

مدير آموزشگاه ما را نشناخت . ( جمله اي سه جزئي با مفعول ) گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مفعول +  فعل .

                                                                     جمله

                        نهاد                                                                               گزاره

                                                                                                مفعول                            فعل

            مدير آموزشگاه                                                              ما را                           نشنــاخت 

تجربه هاي بسياري از سفر برگرفتيم . ( جمله ي چهار جزئي با مفعول و متمم ) گزاره ي اين جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فعل .

                                                                       جمله

                      نهاد                                                                                گزاره

                                                                                  مفعول                      متمم              فعل

                                                                 تجربه هاي بسياري                  از سفر         بر گرفتيم  

متصدي موزه جواني بود سي ساله . ( سه جزئي با مسند ) گزاره ي اين جمله دو جزء‌ دارد : مسند + فعل

                                                               جمله

                    نهاد                                                                                گزاره             

                                                                                  مسند                                      فعل

            متصدي موزه                                            جواني سي ساله                                   بود

زنــدگي چيست ؟  ( چه است ؟ )  (سه جزئي با مسند ) . گزاره ي اين جمله دو جزء دارد : مسند + فعل .

                                                                   جمله

               نهاد                                                                                   گزاره

                                                                                      مسند                                  فعل

            زندگي                                                                 چــه                                است؟

كودكان ،‌ داوطلب فروش نشريه ي «نسيم شمال» مي شدند . ( سه جزئي با مسند) . گزاره ي اين جمله دو جزء‌ دارد:       مسنــد + فــعل .

                                                                  جمله

             نهاد                                                                                                       گزاره

                                                                                    مسند                                                        فعــل

          كودكان                                                           داوطلب فروش نشريه ي نسيم شمال           مي شدند

پيام تبريكي به معلم خود بنويسيد . ( چهار جزئي با مفعول ومتمم ) گزاره ي اين جمله سه جزء دارد : مفعول + متمم + فــعل  .

                                                جمله

                نهاد                                                                                گزاره

                                                                            مفعول                متمم               فـــعل

                                                                   پيام تبريكي              به معلم خود        بنويسيد 

مرغان دريايي پريده بودند . ( دو جزئي ) . گزاره ي اين جمله يك جزء دارد : فـــعل

                                         جمله

             نهاد                                                                                گـزاره

                                                                                                    فــــعل

       مرغان دريايي                                                                       پريده بودند

2 – مي نشيند                 او مي نشيند . ( فعل ناگذر ، جمله ي دو جزئي )

                                                  جمله

            نهاد                                                  گزاره

                                                                     فعــل

             او                                                 مي نشينــد

  شكست              شيشه شكست ( دو جزئي )                              علي شيشه را شكست . ( سه جزئي مفعولي )

                    جمله                                                                                                 جمله

    نهاد                       گزاره                                                                      نهاد                         گزاره

                                   فعل                                                                                           مفعول                 فعل

    شيشه                  شكست                                                                  علي               شيشه را             شكست

مي بيــند                بچه ها هم ديگر را مي بينند . ( سه جزئي مفعولي )

                                                                             جمله

                                          نهاد                                                                     گزاره

                                                                                              مفعول                               فعــل

                                        بچه ها                                      همديگر را                             مي بينند 

 مي دوخت             مادر لباس ها را مي دوخت  . ( سه جزئي مفعولي )

                                                                                                جمله

                                                                   نهاد                                                       گزاره

                                                                                            مفعول                                  فعل

                                                                مادر                                 لباس ها را                             مي دوخت

3 – تكليف دانش آموز است 4 – سؤال ،‌ مسائل ، مبدأ ، لؤلؤ ، نئون ، پروتئين .

خود آزمايي درس پنجم  ( ويرايش ) صفحه 24 و 25

1-                   بند اول : از«ما درزندگي روزانه با نزديكان ، دوستان و …تا خارج مي سازد . »

بند دوم : از«شما خود درزندگي بارها نياز به نوشتن را …. تا پاسخ مي دهد .»

بندسوم : از« ممكن است گفته شود كه بي سوادان … تا عينك سودآور آنان مي شوند.»

الف ) كاربرد «ويرگول» ميان چند كلمه كه بيانگر اسناد واحدي مي باشند و در حقيقت ،‌ مي توان آن را با واو عطف برابر دانست ؛ مانند : 1- ما در زندگي روزانه با نزديكان ، دوستان ، هم شاگردان ، معلمان و كسان ديگر به زبان پيام هايي را رد و بدل مي كنيم .(در کتاب به غلط بين هم شاگردان و معلمان « و » گذاشته شده است .)  2- حذف نوشته ها از زندگی يعنی حذف همه ی مکاتبات ، همه ی مطبوعات ، همه ی کتاب ها ، همه ی آگهی ها ، همه ی اسناد حقوقی و بازرگانی و خلاصه همه ی آن چيز هايی که در حيات مادی  و معنوی ما و حتی در معاش عادی روزانه ی تنيده شده اند .  

ب) وجود « نقطه » در پايان جمله هاي خبري ؛ مثل در لحظاتی نيز با خود و در دل سخن می گوييم که همان گفتار درونی است.  

پ) كاربرد خط فاصله (-)كه در اينجا به منظور جدا كردن عبارت معترضه از جمله اصلي بوده است :1- در جهان معاصر نيز جامعه هايي بودند ـو شايد هنوز هم باشند ـ كه همان حال را داشتند و براي پيام رساني كلامي ، تنها از گفتار استفاده مي كردند . 2- اين پيام ها ـ خواه حضوري  خواه تلفني ـ شفاهي است . در اين عبارت دو طرف «خواه حضوري  خواه تلفني» چون جمله ی معترضه ی توضيحی است بايد خط فاصله گذاشت و در کتاب به غلط کاما گذاشته است .

ت) کاربرد ويرگول ميان عبارت ها يا جمله های غير مستقل که در مجموع جمله ی کاملی تشکيل می دهند : اما در عصر ما تصور اين که بدون بهره گيری از پيام های زبانی نوشتاری بتوان چرخ زندگی اجتماعی و بين المللی را گرداند ، محال است و ...

ث)  کاربرد ويرگول بين دو کلمه که ممکن است خواننده آن را با کسره ی اضافه بخواند : سطر سوم : روزگاری بود که آدميان ، تنها از راه ... و در سطر پنجم: برای پيام رسانی کلامی ، تنها از گفتار ...

ج) کاربرد ويرگول به جای مکث کوتاه :سطر اول : معلمان و کسان ديگر به زبان ، پيام هايي را ... سطر پنج : اما در عصر ما ، تصور اين که ... سطر ده : و حذف نوشته ، آنها را ... .

 2- هنگامي كه بخواهند از مزاياي صرفه جويي و پس اندازسخن گويند ، معمولا ضرب المثل « اندك اندك خيلي شود و قطره قطره سيلي » را به كار مي برند .

-                      « گاندي » در حالي به وطن بازگشت ( 1917 ) كه شهرت خاص و عام يافته بود .

-                       براي درست نوشتن ،بايد واژگان مناسب ( اسم ، فعل ، قيد و صفت ) را خوب بشناسيم .

-                       عوامل مهم تربيت عبارتند از: خانواده ، مدرسه ، معلم ، اجتماع ، كتاب و … .

-                       دكتر « محـمد معـين » با سـه زبـان زنده ي دنيا آشنـايي داشـت: عربي ، فرانسـه و انگليسي ؛ به چـهار زبان باستـاني نيز مسلط بود: پهلوي ، فارسي باستان ، اوستا و سنسكريت ؛  در دستور زبان و نيز لغت فارسي نظير نداشت . از اين جا در مي يابيم كه او چه پايگاه بلند علمي و ادبي اي داشته است !

-                       چند دكّان كوچك  نانوايي ، قصابي ، عطاري ، دو قهوه خانه ، يك سلماني و … مجموعه ي  شهر را تشكيل مي داد .

3 – الف ) يكي از موارد قلاب : در نمايش نامه ها دستورهاي اجرايي را كه از جمله مطالب غير اصلي اند ، در داخل قلاب مي آورند ؛ مثلا در بخش ادبيات نمايشي از ادبيات فارسي سال اول در درس سلمان فارسي مي خوانيم :

-                      معجزه اي شد كه راهزنان غارت نكرده اند ]خنده ي جمعيت [

-                       آمده اي مداين چه كني ؟

-                      سلمان ؛استانداري ] قهقهه ي شديد ، موزيك شاد [

ب ) از (* )درآغاز يك سطر به نشانه ي شروع سخن تازه يابراي نشان دادن كلمه يا عبارتي كه در پاورقي توضيح داده مي شود ، استفاده مي كنيم . بااين كاربرد دراغلب درس هاي ادبيات فارسي با آن سروكار داريم ؛ مانند :

           تو پور* گو پيلتن رستمي                         زدستان* سامي *و ازنيرمي *

پ ) ازعلامت پيكان براي نشان دادن نتيجه ي تركيب چندجزء يا تجزيه ي يك كلمه بهره مي گيريم ؛ مانندتعداد هجاي كلمه ي

« شادابي » _←  شا + دا + بي  .

ت )مميز: از نشانه ي مميز ياخط مورب براي جدا كردن روز ، ماه ،سال و همچنين دو مصراع يا بيت استفاده مي شود ؛ مانند  : دانش آموزان سال اول دبيرستان ، با درخواست تاريخ 2 / 7 / 1379 موافقت مي گردد .شما مي توانيد شعر «سعدي » با مطلع :«بوي گل وبانگ مرغ برخاست / هنگام نشاط وروز صحراست » را به صورت سرود اجرا كنيد .

خود آزمايي درس ششم  ( شكل هاي زبان ) صفحه 33

1 - گونه ، لهجه ، گويش .

2 - «خوراك زبان » : در اين تركيب زبان نام عضوي از بدن است .

«زبان رنگ ها » : در اين تركيب زبان به صورت استعاري به كار رفته است و تعريف زبان شامل آن نمي شودو بيانگرحالت روحي ورواني است .

«زبان فارسي » : يكي از زبان هاي واقعي و انساني است و تعريف زبان شامل آن مي شود. زبان  وسيله اي براي ايجاد ارتباط و انتقال پيام است .

«زبان پـرنـدگان » «صـداي پرندگان » ، مفـهوم اســتعاري دارد ؛ چون آواهايي كه پرنـدگان – به صورت غريزي يا تقليدي – توليد مي كنند

 ويژگي هاي زبان انساني را ندارند .

3 - موجب مي شود انسان به امكانات پيچيده و گسترده اي دست پيدا كند ، به طوري كه با تعداد محدودي از آواها (واج ها ) نشانه هاي بسيار زيادي بسازد ( واژه ها ) و با اين نشانه ها بي نهايت پيام و جمله توليد كند .

4 – ويژگي هاي زايايي : همان ويژگي اي است كه انسان را قادر مي سازد ، جمله هايي بسازد كه پيش از آن نه بكار برده و نه شنيده است ؛ بنابراين به سبب ويژگي زايايي ، ما مي توانيم به كمك نظام زبان ، كه خود محدود است ، جملات نامحدود بسازيم ؛ حتي جملاتي كه از پيش وجود نداشته اند وبيش از اين از كسي نشنيده ايم . مثال :

الف )تخته سياه در حالي كه خود را به ديوار چسبانده بود، با حيرت به بچه ها نگاه مي كرد .

ب ) سر وصداي بچه ها ،‌ سر كلاس را به دوران انداخته بود .

پ ) رديف نامنظم نيمكت هاي كلاس به صف بچه هاي كلاس اول ابتدايي مي مانست .

ويژگي نا به جايي : آن ويژگي زبان است كه اهل زبان را قادر مي سازد درباره ي چيزهايي سخن بگويند كه اکنون حاضر نيستند(چه زمان گذشته و چه آينده ) يآ حتی اصلأ وجود ندارند ؛ مثال :

الف ) در آينده آب كره ي ماه با لوله كشي از طريق زمين تأمين مي شود . (مربوط به آينده )

ب  ) غارنشينان حيوانات را براي گوشت وپوستشان شكار مي كردند . (مربوط به گذشته )

4                     – تكليف دانش آموزان است .

6 – زبان شكل هاي بسيار متنوعي به خود مي گيرد.  در زبان هاي انساني صداهاي بي معني با هم تركيب مي شوند

                                                                       جمله  

                              نهاد                                                                                    گزاره                                                                          

                         زبـان                                                                                   شكل هاي بسيار متنوعي به به خود مي گيرند.               

                        صداهاي بي معني                                                                  در زبان هاي انساني با هم تركيب مي شوند.

                       دومين ويژگي زبان انساني                                                      زايايي فوق العاده ي آن است .     

                       هر زبان در عين يگانه بودن                                                     شكل هاي گوناگوني به خود مي گيرد .

                      مهم ترين ويژگي زبان انسان                                                  دوساختي بودن آن است .

                      سومين ويژگي زبان انسان                                                       نابه جايي است .

درس هفتم  ( چرا املا مي نويسيم ؟ ) خودآزمايي ندارد .

 خودآزمايي درس هشتم ( ويژگي هاي فعل  1 )    صفحه  43

1 – ديدن و پذيرفتن :

اول شخص مفرد	مصدر	ماضي ساده	ماضي استمراري	ماضي بعيد	ماضي التزامي	ماضي نقلي	مضارع اخباري	مضارع التزامي	آينده
	ديدن	ديدم	مي ديدم	ديده بودم	ديده باشم	ديده ام	مي بينم	ببينم	خواهم ديد
	پذيرفتن	پذيرفتم	مي پذيرفتم	پذيرفته بودم	پذيرفته باشم	پذيرفته ام	مي پذيرم	بپذيرم	خواهم پذيرفت

2-دوم شخص مفرد : ( دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

دوم شخص مفرد	مصدر	ماضي ساده	ماضي استمراري	ماضي بعيد	ماضي التزامي	ماضي نقلي	مضارع اخباري	مضارع التزامي	آينده
	ديدن	ديدي	مي ديدي	ديده بودي	ديده باشي	ديده اي	مي بيني	ببيني	خواهي ديد
	پذيرفتن	پذيرفتي	مي پذيرفتي	پذيرفته بودي	پذيرفته باشي	پذيرفته اي	مي پذيري	بپذيري	خواهي پذيرفت

3-سوم شخص جمع : (دو مصدر ديدن و پذيرفتن )

سوم شخص جمع	مصدر	ماضي ساده	ماضي استمراري	ماضي بعيد	ماضي التزامي	ماضي نقلي	مضارع اخباري	مضارع التزامي	آينده
	ديدن	ديدند	مي ديدند	ديده بودند	ديده باشند	ديده اند	مي بينند	ببينند	خواهند ديد
	پذيرفتن	پذيرفتند	مي پذيرفتند	پذيرفته بودند	پذيرفته باشند	پذيرفته اند	مي پذيرند	بپذيرند	خواهند پذيرفت

4 – نشسته است ، مي نگريست ، نمي پذيرد . مي رود ؛ مصدر ، بن ماضي  ، بن مضارع و صفت مفعولي بسازيد .

فعـــل	مصدر	بن ماضي =  ( مصدر مرخم )	بن مضارع	صفت مفعولي
آورده است	آوردن	آورد	آور	آورده
نشسته است	نشستن	نشست	نشين	نشسته
مي نگريست	نگريستن	نگريست	نگر	نگريسته
نمي پذيرد	پذيرفتن	پذيرفت	پذير	پذيرفته
مي دود	دويدن	دويد	دو	دويده

5 – مي نويسد ، مي رود ، بروند ، خواهيم آمد ، مي آيند ، خواهند شنيد .

فعـــل	گذشته ي ساده	گذشته نقلي	گذشته بعيد
مي نويسد	نوشت *	نوشته است *	نوشته بود *
مي رود	رفت *	رفته است *	رفته بود *
بروند	رفتند	رفته اند	رفته بودند
خواهيم آمد	آمديم	آمده ايم	آمده بوديم
مي آيند	آمدند	آمده اند	آمده بودند
خواهند شنيد	شنيدند	شنيده اند	شنيده بودند

         در فعل هايي كه با ستاره مشخص شده اند ، شناسه ي «ـًـ د » به ф)) تبديل شده است .

6-  تكليف دانش آموز است .

7-  الف ) با واج هاي / ك ، ــِـ ،ت،ا، ب ، ر ،‌ ا ، د ، و ، س ،‌ ت ، د ، ا ، ر ، ــَـ ، م / 1- نشانه هاي ( واژه هاي ) «كتاب» ، « را » ، « دوست » ،

« دارم » را مي سازيم ؛ 2 – با اين واژه ها جمله ي « كتاب را دوست دارم » مي سازيم .

 ب ) 1 – با تركيب واج هاي / ش ، ــِ ، ع ، ر / واژه ي « شعر » را مي سازيم . 2 – با تركيب واژه هاي « شعر » ، « آفرينش » ، « زيبايي » و

« است » جمله ي « شعر ، آفرينش زيبايي است » مي سازيم .

پ )  1- با تركيت واج هاي / ء ، ــِ ، ن ، س ،‌ا ،‌ن / واژه ي « انسان » را مي سازيم .2- با تركيب واژه هاي « انسان » «  تلاشگر» و « است » جمله ي « انسان ، تلاشگر است » مي سازيم .

8 – تهيه ي لباس ، تعيين قيمت ،‌ تحقيق وبررسي ، اعماق دريا ،‌نامه ي مزبور ، راجع به درس ، تشكر و سپاسگزاري ،وهله ي اول ، ملوك گذشته .

خود آزمايي درس نهم  ( نگارش علمي ، نگارش ادبي ) صفحه 47

1 – الف ) نوشته ي نخست ( زبان وسيله ي . . . ) ، نوشته اي« علمي» است ، زيرا واژه ها در معناي اصلي وحقيقي خود به طور گويا و روشن و صريح و مستقيم بيان شده اند . هم چنين از هيچ يك از آرايه هاي ادبي در آن استفاده نشده است . اين نوشته ها از كلمه ها تنها براي انتقال مستقيم مفاهيم دقيق علمي بهره گرفته است .

ب ) نوشته ي دوم ( غروب ، غم رنگ و . . .) «ادبي» است . چون نويسنده در آن از آرايه هاي ادبي براي توصيف و تصوير معاني ذهني و بيان عواطف واحساسات دروني بهره گرفته است . پيام نوشته نيز ،‌ به طور غير مستقيم و غير صريح بيان شده است . در اين نوشته ، تخيل و جان بخشي به اشيا برجستگي ويژه اي داده اند .

2 – نوشته ي الف زمان کليه ی افعال « است »  مضارع است : فعل مضارع ( ساده ) / ندارند : فعل مضارع ( ساده ) / اند ( بي بهره اند) : فعل مضارع (ساده) / شود : فعل مضارع التزامي / شده است  : فعل ماضي نقلي ( مفهوم مجهولي دارد )

نيست : فعل مضارع ( ساده) / مي توانند : فعل مضارع اخباري / بينديشند : فعل مضارع التزامي / مي توانند : فعل مضارع اخباري / مطرح كنند : فعل مضارع التزامي / است :‌ فعل مضارع (ساده) .

« در کتاب های فعلی زبان فارسی از فعل مضارع ساده حرفی به ميان نيامده است. طبق زير نويس صفحه ی چهل زبان فارسی 2 اگر فعل « است » را با «می باشد » بتوانيم عوض کنيم مضارع اخباری  و اگر با « باشد » تعويض شود مضارع التزامی است . »

نوشته ب «ادبي » است . مي بارد : مضارع اخباري / نمي وزد : مضارع اخباري / بالامي زند : مضارع اخباري / مي ارزد : مضارع اخباري / پوشانده است : ماضي نقلي / ايستاده است : ماضي نقلي / برداشته است : ماضي نقلي

5 – او به سمت كتابدار دبيرستان منصوب شده است . ( منصوب )

- سهراب سپهري از شاعران معاصر ايران است . ( معاصر )

- حقيقت علم كمك به هم نوع خويش وكسب رضايت باري تعالي است . ( خويش – تعالي )

- سنگ هاي خرد را از زمين زراعي جمع كرد . ( خرد – جمع )

خود آزمايي درس دهم ( ويژگي هاي فعل 2 ) صفحه 51

1 – مادر كودكش ر اخواباند / خوابانيد .

سخنان بزرگمهر را به اطلاع مردم ايران رساند / رسانيد .

خون جگر ديو سپيد را در چشم كاووس چكاند / چكانيد .

اكوان ديو قطعه اي از زمين را كه رستم بر آن خوابيده بود ،‌بريد وبر سر دست چرخاند  / چرخانيد .

رستم بار ديگر رخش را تا محل حادثه دواند / دوانيد و به سرعت خود را به آن جا رساند / رسانيد .

2 -  گذرا به مسند

جمله ي اول ،گذرا به مسند .  جمله ي دوم ، گذرا به مفعول

گذرا به مفعول

3 – آورده است ، مي دود ،‌ پذيرفته بود ،آمده بودند ،‌ بيفكند ، برده اند ، مي سازند .

فعل	مضارع التزامي	ماضي التزامي	ماضي ساده
آورده است	بياورد	آورده باشد	آورد
مي دود	بدود	دويده باشد	دويد
پذيرفته بود	بپذيرد	پذيرفته باشد	پذيرفت
آمده بودند	بيايد	آمده باشد	آمد
بيفكند	بيفكند	افكنده باشد	افكند
برده اند	ببرند	برده باشند	بردند
مي سازند	بسازند	ساخته باشند	ساختند

خود آزمايي درس يازدهم : ( مقايسه ) صفحه 55

2-                  تكليف دانش آموزان است .

3-                  هل يستوي الأعمي و البصير أفلا تتفكرون . ( انعام /50 ) – لا يستوي الخبيث و الطيب . . .  ( المائده / 100 )

-                      لا يستوي اصحاب النار واصحاب الجنه . ( الحشر / 20 )

4 - « آزادي » را با چيزهايي مي توان سنجيد كه ميان آن ها همساني و سنخيت و پيوند باشد . اين پيوند مي تواند همانندي يا ناسازي باشد . مانند : آزادگي و بردگي / آزاري و آزادگي / پرنده و آزادي / آزادي و اسارت و.  

5 – تشابه ها : هر دو محيطي آموزشي هستند . / در هر دو ،‌هدف تعليم و تربيت است  . / در هر دو تصوير ، حضور دانش آموزان محسوس است كه به آموزش مشغول اند .

تفاوت ها :  تصوير نخست ، نظام مكتب خانه اي قديم را نشان مي دهد و دومي مدارس سبك جديد را .

در تصوير دوم ، نقش ابزارهاي كمك آموزشي آشكار است ولي در تصوير اول اين ابزارها نقشي ندارند .

در تصوير اول ، تنبيه بدني دانش آموز ،‌ رايج است ،‌ ولي در دومي چنين نيست .

در تصوير نخست ، شيوه ي نشستن دايره اي است اما در تصوير دوم ، دانش آموزان بر اساس نظم ميز و صندلي ها نشان داده شده اند و . .   

6 – جانا _←  جاني ،‌از جان ودل  /  دوما_←  دوم  /  سوما_←  سوم / تلفنا _←   نلفني/ زبانا _←   زباني/ تلگرافا  _←   تلگرافي  

باغات _←  باغ ها / گرايشات  _←  گرايش ها

   خود آزمايي درس دوازدهم : ( گروه اسمي 1 ) صفحه 63

گروه اسمي	هسته
همين دو كتاب جغرافي	كتاب
سازمان ملي توسعه و پيشرفت اقتصادي	سازمان
يك گله گوسفند	گوسفند
خانه ي پدري	خانه
هر درخت ميوه دار	درخت
هر پنج دانش آموز	دانش آموز
عامل مهم ترقي نوجوانان	عامل
آهنگ هاي آسماني	آهنگ
همه كس	كس

2 – مثال : نوع  الف ) مي شود آن را جمع بست : نوع ها ، انواع    ب ) ي نكره مي گيرد : نوعي پارچه 

پ ) آن و اين مي گيرد : اين نوع پارچه     ت ) در جمله نقش مي پذيرد : اين نوع را مي پسنديد ؟ نوع پارچه را عوض كنيد .

اسم : پارچه ها ، قيدها ، معرفه ها ، ديوارها ، ساختمان ها ، شعرها ، شعرا

صفت : پيش تر ، پنجم ، تعجب آور ، اصلي و معرفه_←   دو واژه ي اخير در صورت صفت جانشين موصوف در حكم اسم است .

فعل : گرفتند    حرف : از     پيش : _← مي تواند اسم،صفت و حتی حرف اضافه واقع شود . اسم : خياط پيش ( جلو) لباس را بريد . صفت : روز پيش به ديدن من آمد . حرف اضافه : پيش ما (در نظر ما ) اين کار پسنديده نيست . در جمله ی: پيش من نشسته بود ، پيش اسم مشترک با قيد است .      همه ي صفت ها و فعل ها و حرف ها  و…. در حال تعريف مي توانند در جايگاه اسم واقع شوند ؛ مثل : يک صفت است . با گرفتند جمله بسازيد . از را در جمله با کار ببريد .

3-

مفرد	جمع	مفرد	جمع	مفرد	جمع
چشم	چشم ها،چشمان	عقاب	عقاب ها	دانشجو	دانشجو ها، دانشجويان
گربه	گربه ها	پلنگ	پلنگ ها، پلنگان	رياضی	رياضيات
سبزی	سبزی ها	بنده	بنده ها، بندگان	ميوه	ميوه ها
کتاب	کتاب ها ، کتب	زانو	زانو ها، زانوان	نکته	نکته ها ،نکات
خانم	خانم ها	ابرو	ابرو ها، ابروان	بانو	بانو ها ، بانوان
عضو	عضو ها ، اعضا	فرمايش	فرمايش ها	نور	نور ها ، انوار
بچه	بچه ها	آشنا	آشنا ها ، آشنايان	کافر	کافر ها ، کافران، کفار

4-                  جمع مكسر واژه ها ر ابنويسيد :

مفرد	جمع مكسر	مفرد	جمع مكسر	مفرد	جمع مكسر
زمان	ازمنه	شاهد	شواهد،شهود	كاسب	كسبه
قله	قلل	عمل	اعمال	نتيجه	نتايج
راي	آرا	دعا	ادعيه	مادّه	مواد
کافر	کفّار

5- الف ) چهار راه را از دور ديدم . ب) دستمال را به دوستم دادم .   پ) احمد خودكار را به من داد .   ت ) بزرگان ما دانش را گرامي داشته اند .

   ث ) پرويز چند ماهي كپور صيد كرده بود .    ج) كتابخانه ي شهر را دور زديم .

6- اسم هاي ساده :كاروان، شتر ،زرافه،كلاغ، چنار ،پلكان ،زيره ،هوش ،جو ،نرده

اسم هاي مشتق : ،‌ آويزه ،‌ زاغچه ،‌ لبه ،جوشش، پاسبان ،گريه     اسم هاي مركب : قافله سالار ، آبدوغ خيار ، شتر گاو پلنگ

7 – خاص وعام بودن اسم هاي زير را مشخص كنيد :

اسم	عام يا خاص	عـلــت
آتش هوا افتخار پول برنج قاسم قاسم آباد هلاك سلامت بره سنگ چاره زهره شمع سوسن سوسن شهاب شهاب بهرام مريخ انگيزه	عام عام عام عام عام خاص خاص عام عام عام عام عام خاص عام عام خاص عام خاص خاص خاص عام	آتش ها ،‌آ تشي بزرگ ( اسم شخص باشد خاص است ) هوايي خوب افتخارات ،‌افتخاري بي نظير ، ( اگر اسم شخص باشد خاص است ) پول ها ،‌ پولي هنگفت برنج ها ، برنجي خوش پخت جمع بسته نمي شود و ي نكره نمي گيرد . جمع بسته نمي شود و ي نكره نمي گيرد . اسم معني است وقائم به ذات نيست . اسم معني است و قائم به ذات نيست . بره ها ، بره اي سنگ ها ، ‌سنگي چاره ها ، چاره اي جمع بسته نمي شود و« ي» نكره نمي گيرد . (چه اسم انسان باشد چه اسم سياره ) شمع ها ، شمعي روشن اسم گلي است ، سوسن ها ،‌ سوسني را در گلدان كاشتم . اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و «ي» نكره نمي گيرد . سنگ آسماني ، شهاب ها ، شهابي اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و«ي» نكره نمي گيرد . چه اسم سياره باشد ، چه اسم انسان ، جمع بسته نمي شود و« ي» نكره نمي گيرد . جمع بسته نمي شود و « ي» نكره نمي گيرد . انگيزه ها ، انگيزه اي

اسم هاي عام : الف ) جمع بسته مي شوند  ب) «ي» نكره مي گيرند  ج) برهمه ي افراد طبقه خود دلالت مي كنند برعكس اسم هاي خاص . 

خود آزمايي درس چهاردهم ( توصيف ) صفحه 73

2 – توصيف گرماي طاقت فرساي يك روز تابستاني

 در نوشته ي نخست ( بهار گذشته دو سال بود . . .) ، فضايي طبيعي وصف شده است كه با جانواران و انسان دشمني دارد . نويسنده با شرح تأثيـر گرما در خـاك ( ترك مي خورد و از هم مي پاشد ) ، در جـانـوران ( حيوان ها واقعا ديوانه مي شدند ) و در انسـان ( احساس مي كردي چشم هايت مي خواهند از حدقه بيرون بپرند ) و هم چنين با تعبيرهاي كنايي قوي ( درست در جهنم باز شده بود ) ، داغي تنور آساي هوا را چنان به وصف در آورده است كه خواننده آن را حس مي كند .                         

 توصيف صحنه اي از زندگي عشايري در دامن كوهساران و دراوايل بهار 

درنوشته ي دوم نويسنده براي برانگيختن احساسات و عواطف نسبت به سنت هاي گذشته و توجه دادن به آبشخورهاي نخستين فرهنگي وملي و تشويق خواننده به بازگشت ورويكرد به خواستگاه ، به توصيف هايي د ل انگيز از محيط روستا دست زده است ؛ ( بوي شبدر دوچين يا صداي بلدرچين يك دم قطع نمي شود ) و سرانجام ،‌عواطف انسان دوستانه ي او را تحريك مي كند ومي نويسد :‌ « بيا تا هوا ترو تازه است و مادر چشم به راه توست »    خلاصه اين كه نويسنده براي اثر بخشي بيش تر ،‌ از توصيف زيبايي ها و مناظر طبيعت بهره مي گيرد .

3 – احرار  _←  حـر  ،  قلاع  _←  قلعه   ،  قرا _←  قريه ( قاري مفرد كلمه ي « قرّا » است )  ، ادلـه_←   دليـــــل  ،‌

نسخ  _←   نسخه ،‌ فلاسفه_←  فيلسوف  ،‌  تجار_←  تاجر   ،‌  مكاتيب _←  مكتوب ،‌  مكاتب _← مكتــب ،‌

رعايا    _←  رعيت  ،‌ نواحي _←  ناحيه ،  معاني _← معني  ،‌  اجانـب _←   اجنبـي  ،  اشيــا  _←   شـــي ء

4 – استيفا از كار_←  استعفا از كار ،‌ خورده فروشي _←  خرده فروشي  ،‌  تمريادبــود  _←  تمبــر يادبـــــود

 روغن مايه _←  روغن مايع

پاسخ خودآزمایی زبان فارسی 2

 

پاسخ خود آزمايي زبان فارسي (2)

خودآزمايي درس اول  ( زبان و گفتار )  صفحه 6

1 – با توجه به متن درس مي توان گفت كه توانش زباني، ثابت و غير قابل تغيير است و هيچ گونه خطا و اشتباهي در آن اتفاق نمي افتد . بلكه خطا و اشتباه در گفتار رخ مي دهد . قواعد شطرنج نيز مثل توانش زباني ثابت و غير قابل تغيير است اما خود بازي شطرنج مانند گفتار است كه امكان خطا و اشتباه در آن بسيار است .

2 – افرادي كه از قدرت گفتار محروم اند وقتي كه مي خواهند از زبان استفاده كنند ، به جاي كمك گرفتن از نمود آوايي زبان ( گفتار ) از نمود حركتي استفاده مي كنند يا رفتارهاي غير زباني از خود نشان مي دهند . يا ارتباط افراد كرولال ازطريق نمودحركتي است و با اين روش مقصود همديگر را درك مي كنند .

3 –الف)  تمايز زبان و گفتار به ما كمك مي كند تا بدانيم كه خطا و اشتباه فقط در گفتار رخ مي دهدولي رفع واصلاح آن به وسيله زبان صورت مي گيرد .     ب) افراد كر و لال نيز از توانايي ذهني زبان برخوردارند و به هنگام استفاده از آن به جاي  نمود آوايي يا گفتار ازنمود حركتي كمك مي گيرند .    ج)براساس اين تمايز نشان مي دهيم كه چرا گوناگوني لهجه اي و گويشي به يگانگي زبان آسيبي وارد نمي رسانند. علت اين امر آن است كه گوناگوني ياد شده به گفتار مربوط است نه به زبان .

4 - …. زيرا اين كلمات فارسي هستند و به كار بردن كلمات فارسي به همراه « يت »مصدر ساز عربي، صحيح نيست .به جاي آن مي توان آشنايي ( آشنا بودن يا شدن ) ، خوبي ( خوب بودن ) ، ايراني ( ايراني بودن ) به كار برد .

خود آزمايي درس دوم  ( جمله ) صفحه 11 و 12

1-                                                                                                                                                                              انس بن مالك مي گويد ….

                                                         نهاد                                گزاره

                                                                             مفعول               فعل

                                          انس بن مالك        جمله ي بعد         مي گويــَد

                                                نهاد جدا                                          نهاد پيوسته

نهاد جدا (انس بن مالك ) ونهاد پيوسته(ـَـ د)مطابقت دارند .

تذكر : فعل« مي گفت »،4 جزئي است ولي اگر به معني « روايت كردن » باشد مثل جمله بالا 3« جزئي مفعولي» است چون مخاطب اصلي ندارد كه نياز به متمم داشته باشد .« مفعول» مي گويد جمله ي «بعد از آن »است.

                                    روزي رسول اكرم (ص) به خانه ي مادرم آمدند

                           رسول اكرم (ص )                                  آمدند

                             نهاد جدا                                            نهاد پيوسته

  در اين جمله ،‌ نهاد پيوسته و جدا مطابقت ندارند وعلت آن احترام به پيامبر(ص) است .( 2 جزئي )

                  برادر كوچكم ، ابو عمير          سخت دل تنگ و اندوهگين             بود  ф

                     نهاد جدا       بــدل                                    مسند                           نهاد پيوسته

 نهاد جدا(برادر كوچكم ) ونهادپيوسته(ф) مطابقت دارند . (سه جزئي مسندي )

           حضرت رسول (ص)                       علت دل تنگي برادرم را               از ما           پرسيدند .

                      نهاد جدا                                   مفعول                                 متمم                  نهاد پيوسته

نهاد جدا و پيوسته مطابقت ندارند ، علت آن احترام به پيامبر(ص) است.( چهار جزئي مفعولي متممي )

مادر        جمله بعد         ــــ             گفت    ф                           ابو عمير          پرنده ي زيبايي      داشت ф

 نهاد جدا       مفعول       متمم            فعل   نهاد پيوسته                نهاد جدا             مفعول               فعل      نهاد پيوسته

نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند . (چهار جزئي مفعولي متممي )               نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند .( سه جزئي مفعولي )

غالبا با آن سرگرم مي شد .                                                          اينك آن پرنده  مرده است .

ــ           سرگرم               مي شد ф                                                  نهاد جدا              ф نهاد پيوسته

نهاد جدا        مسند               فعل نهادپيوسته                      نهاد جدا وپيوسته مطابقت دارند .(دوجزئي )

نهاد جدا(ابو عمير محذوف)  ونهاد پيوسته مطابقت دارند . (سه جزئي مسندي )                                                       

      رسول اكرم (ص)      اندوهگين      گرديدند .  نهاد جدا و نهاد پيوسته مطابقت ندارند . علت آن احترام به پيامبر(ص) است

     نهاد جدا                  مسند              فعل نهاد پيوسته           (سه جزئي مسندي )

 

2 – علي ومسعود با هم به دبيرستان رفتند . (نهاد :جمع ← شناسه: جمع ) ←نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      بسياري از انسان ها از نظر رنگ ونژاد و زبان با هم اختلاف دارند اما از نظر اصل انسان بودن با هم مشترك هستند . ( نهاد: جمع ← شناسه : جمع )  ←نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      در قرن چهارم هجري ، ملت ايران با تكيه بر زبان وفرهنگ خود درخت تازه اما اصيلي را پروردند . ( نهاد، ملت: اسم جمع است شناسه مي تواند مفرد يا جمع بيايد .) كه در آب وهواي اسلام پرورش يافته بود . (نهاد: درخت  ،مفرداست ،شناسه هم مفرداست . ) ←نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      ملتي كه طالب استقلال سياسي باشد/ باشند  به زبان مادري خود سخن مي گويد/مي گويند  . ( نهاد: ملت، اسم جمع است  در اين حالت شناسه مي تواند مفرد يا جمع باشد )

-                      ما وفرد وسي با وجود هزار سال فاصله ي زماني با زبان پيوندهاي مشترك داريم . (نهاد :جمع  ←شناسه :جمع  ) ← شناسه: با نهاد مطابقت دارد .

-                      با ديگران چنان رفتار كن(فعل امر،دوم شخص مفرد شناسه фاست  (كه دوست داري ديگران با تو رفتار كنند . ( نهاد :جمع ←شناسه: جمع) ←نهاد با شناسه مطابقت دارد .

-                      كتاب ها از دستم رها شد و بر زمين افتاد . ‌( مطابقت ندارد زيرا نهاد غير جاندار است وشناسه مي تواندهم مفرد وهم جمع باشد )

-                      امير با دوستش جمعه ها به كوه نوردي مي رود . ( نهاد : مفرد ← شناسه : مفرد  ) ← شناسه با نهاد مطابقت دارد .

   3-  زبان يك توانايي ذهني است در حالي كه گفتار نمود آوايي اين توانايي ذهني مي باشد .  هر گونه خطا واشتباه در گفتار رخ مي دهد وبه وسيله ي زبان اصلاح ورفع مي گردد.همه ي انسان ها حتي افراد كر ولال داراي اين توانايي ذهني (زبان ) هستند اما درگفتار با هم فرق دارند،زيرا افراد لال به جاي استفاده از نمود آوايي،از نمود حركتي كمك مي گيرند.قواعد زبان ثابت است وتغيير نمي كند ولي گفتارمتغير است.

خود آزمايي درس سوم  (ويرايش ) صفحه 17 و 18

1 – تيم ملي ايران به رهبري مربي خوب خود با اجراي شش بازي پي در پي ،‌ آن را به سود خود به پايان برد .تيم مقابل كه روحيه ي خوبي نداشت ، بر خلاف تصور تماشاگران شكست خورد ، مربيان اين تيم قبلاً نشست هايي براي ارزيابي تيم هاي مقابل داشتند .

- غلام محمدخان طرزي افغاني ، دو قطعه شعر گفته بود : يكي در مدح امير عبدالرحمان خان ،ديكتاتور خشن وتندخوي افغان و ديگري در مدح رقيب او . او هر دو قطعه را درجيب خود گذاشته بود . روزي كه قرار بود شعر را درحضور او بخواند ، دست در جيب كرد وقصيده را بيرون آورد اما از بخت بدش قصيده ي مربوط به رقيب او را بيرون آورد . خواست بخواند كه به تته پته افتاد . امير متوجه اين نكته شد . او را به پيش خود خواند وكاغذ را از او گرفت . چون از ماجرا مطلع شد فرمان هاي  لازم را صادر كرد . طبق دستور او دو ديوار كوتاه به موازات هم ساختند وشاعر بينوا را ميان دو ديوار گذاشتند و گروهي مأمور شدند ، تا او را بيازارند .

-               چگونه مي توان عليه گذشته ي افرادي كه نمي شناسيم ، عمليات قانوني انجام دهيم  و موضوع را به طور دقيق ارزيابي كنيم ؟ اين كارهم  مستلزم شناخت و هم مستلزم صرف وقت فراوان است . در غير اين صورت تجسس در كارديگران جايز نيست .

-               رفتن به نمايشگاه و برگشت از آن ، مدت زيادي طول نكشيد ولي در همان زمان كم، از غرفه هاي زيادي ديدار كردم كه بسيار جالب توجه بود . يك دوره  شاهنامه خريدم زيرا اين اثر، شناسنامه ي ملت ايران و سند مليت ماست كه بايد آن را حفظ كرد وخواند واز پندهاي آن عبرت گرفت . هم چنين ديوان پروين اعتصامي شاعر معاصر ايران را نيز خريدم . سپس در غرفه هاي ديگر گشت و گذاري انجام دادم و در پايان از نمايشگاه خط وخوشنويسي كه در كنار نمايشگاه بر پا شده بود باز ديد كردم و آثار نفيس و هنرمندانه را كه چشم نواز بودند ، ملاحظه كردم وازديدن آن ها  لذت بردم . . . .    

2 – رستم در شاهنامه ، پهلواني قوي توصيف شده است / رستم در شاهنامه ،پهلوان قوي و قدرتمندي توصيف شده است .

-                      او دلايلي كافي براي سخن خود ارائه داد . / او دلايل كافي و كاملي براي سخن خود ارائه داد .

-                      در كنار آن خط ، خطي موازي بكشيد. / دركنار آن خط ، خط موازي و بلندي بكشيد .

 

 

خود آزمايي درس چهارم   ( جمله و اجزاي آن ) صفحه 22

1 – الف )  زندگي هدف دار   آرزوي آزاد مردان    است  (سه جزئي مسندي گزاره

              گروه اسمـي             مسند                      فعل

ب  )          رستم چهره اي محبوب و ملّي دارد . ( سه جزئي با مفعول )

پ )           سهراب خود را به او مي شناساند . ( چهار جزئي با مفعول ومتمم )

ت )           مطالب اضافي در اين درس نمي گنجد .   ( سه جزئي با متمم )

ث )           زبان شناسان زبان را يك نظام مي دانند . ( چهار جزئي با مفعول ومسند )

 

                    نهاد                                                                گزاره

                                                           مفعول                    مسند                    فعل

                    گروه اسمي                گروه اسمي               گروه اسمي             گروه فعلي

                 زبان شناسان                        زبان را                   يك نظام                مي دانند

 2 - الف ) زندگي هدف دار در سايه ي آزادي و عدالت ، آرزوي آزاد مردان است .

       ب ) رستم در ميان ايرانيان ، چهره اي محبوب و ملّي دارد .

      پ ) سهراب از روي صداقت و سادگي ، خود را به  او مي شناساند .

      ت ) مطالب اضافي براي آموزش بيش تر ، در اين درس نمي گنجد .

      ث ) زبان شناسان ، از ابتداي تاريخ زبان شناسي علمي ، زبان را يك نظام مي دانند .

خود آزمايي درس پنجم  ( انواع نوشته ) صفحه 28 و 29

1-

	زبان	قالب	موضوع	بيان	مخاطب
نوشته اول	ادبي	زندگي نامه	اجتماعي	جدي	عام
نوشته دوم	مطبوعاتي /علمي	گزارش / مقاله	علمي فرهنگي	جدي	عام
نوشته سوم	اداري	نامه	فرهنگي	جدي	خاص

2 – هر دانش آموز به تناسب ذوق و استعداد و توانايي خود از زبان كودكانه استفاده كند .

يكي بود يكي نبود. روزي روزگاري دو نفر با هم مسافرت مي كردند . يكي از آن ها به نام خير آدم خوب و مهرباني بود . او دو تكه جواهر گران قيمت همراه خود داشت اما نفر دوم آدم دزد وبدجنسي بود . نام او شر بود . او مي دانست خير دوتكه جواهر گران قيمت همراه خود دارد، به خاطر همين دنبال فرصتي مي گشت تا اين گوهرهاي ارزشمند را از چنگ او خارج كند . خير و شـر دربيـابان گرم وسـوزاني به سفر خود  ادامه مي دادند . خير كه خيلي تشنه مي شد ، در طول سفرمرتب آبي كه همراه خود داشت مي خورد تا اين كه تمام شد . بعداز مسافتي كه درصحرا به جلو رفتند ، خير تشنه شد . هرچه تحمل كرد فايده نبخشيد . به ناچـار از شر خواسـت به او آب بـدهد . شر كه دنـبال فرصت مي گشت ابتدا  از دادن آب خود داري كرد . خير به او گفت : دو گوهر گران قيمت خود رابه تو مي دهم اما او قبول نكرد … ( دنباله ي داستان به عهده دانش آموزان است .)

3 – مي گذرد/ مي گذرند ، دارد / دارند ، برمي خيزيم ، مي دهيم ، برمي گردد / برمي گردند . (فعل مي تواند هم مفرد و هم جمع باشد؛ زيرا نهاد غير جاندار است ) بازمي ايستد ، شود / شوند ( فعل مي تواند هم مفرد وهم جمع باشد زيرا نهاد غير جاندار است )نمي آيد يا نمي آيند    ( چون نهاد غير جاندار است فعل مي تواند هم مفرد و هم جمع باشد ) بيفشانيم ، دروكنيم .         4- فعاليت دانش آموزي است

خود آزمايي درس ششم  ( خط ونوشتار )  صفحه 32

1-              زيرا در گذشته شكل گفتاري و نوشتاري اين واژه ها مثل هم بوده است و اما به مرور زمان شكل گفتاري آن ها از شكل نوشتاري فاصله گرفته و تغيير يافته است وصورت مكتوب باقي مانده است  و امروز به همان شكل گفتاري گذشته نوشته مي شود بدون آن كه تغييري در آن داده شود. همچنين سهولت تلفظ باعث تغيير در نمود آوايي شده ولي نوشتار به حال خود باقي مانده است .

	خواهر	خوردن	خواستار	خوابيدن
گفتار ي	خاهر(xahar)	خردن(xordan)	خاستار (xast-ar)	خابيدن (xabidan)
نوشتاري	خواهر(xowahar)	خوردن(xowardan)	خواستار(xowastar)	خوابيدن (xowabidan)

                               

2 – در زبان هايي مثل انگليسي وعربي نيز كلماتي وجود دارد كه بين صورت گفتاري و نوشتاري آن ها تفاوت وجود دارد ؛ مثال :

خورشيد= (اشمس) الشّمس                                                كارد  (نايف )kinfe                          دانش(نولج)knowledge

   صبح = ( ولفجر) والفجر                                                     اين (ديس)this                             جهان(ورد)World

 ستارگان =(كنجوم ) كالنّجوم                                               سگ  (داگ)Dog                            هشت(ايت)  Eight

بالاخره = ( بلخره ) بالاخره                                                   درس (لسن)lessen

3 – الف ) زبان و گفتار را در خانه و پيش افراد خانواد  ياد مي گيريم وبـراي گفتن زحمتي نمي كشـيم  اما خـط ونوشتار را در مدرسـه و نـزد معـلم مي آموزيم . وبراي نوشتن ، ناگزيريم زحمت زيادي بكشيم .

 ب ) زبان وگفتار ريشه در ذات و طبيعت انسان دارد حال آن كه خط ونوشتار ذاتي و طبيعي انسان نيست وريشه در اجتماع وفرهنگ او دارد .

پ ) انسان همواره از نعمت زبان و گفتار بر خوردار بوده است . اما خط ونوشتار پديده اي بسيار تازه است .

ت) گفتار آني است و ناپايدار. يعني دريك زمان گفته مي شود وآثارش از بين مي رود اما نوشتار پايدار است .

ت‌)                   خط و نوشتار به طور مستقيم وبه واسطه ي گفتار با زبان پيوند مي خورد .

ث‌)                   خط و نوشتار هم مانند گفتار در معرض خطا واشتباه و تنّوع و گوناگوني است .

خودآزمايي هاي درس هشتم ( گروه فعلي و ويژگي هاي آن ) صفحه 46

1-

فعل	زمان	كاربرد	وجه فعل
به سر مي برًد	ماضي استمراري	براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته	خبري
مي آمد	ماضي استمراري	براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته	خبري
مي خواند	ماضي استمراري	براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته	خبري
گفت	ماضي ساده	براي بيان كار در گذشته به طور كامل	خبري
پيدا خواهم كرد	آينده	براي بيان كار درآينده	خبري
خواهم بست	آينده	براي بيان كار درآينده	خبري
ديد	ماضي ساده	براي بيان كار درگذشته به طور كامل	خبري
مي گفتند	ماضي استمراري	براي بيان كار درگذشته به طور  پيوسته	خبري
شده است	ماضي نقلي	براي بيان كاري كه درگذشته انجام گرفته واثر ونتيجه آن مورد نظر است .	خبري

2 – خط و نوشتار خاستگاه فرهنگي و اجتماعي دارد و ساخته خود انسان است و انسان براي يادگيري آن بايد زحمت بكشد و در مدرسه وكلاس ونزد معلم ، آن را ياد بگيرد زيرا خط ونوشتار بنابه ضرورت هاي اجتماعي وفرهنگي اختراع شده است وبر زبان وگفتار افزوده گرديده اسـت . بـنابراين خط ونوشتار به طور مستقيم به واسطه ي گفتار با زبان پيوند مي خورد به اين معني كه ما نخست زبان را به صورت گفتاردر

مي آوريم و آن گاه گفتار را به كمك خط به شكل نوشتار مي نويسيم .  خط ونوشتار پديده اي تازه است و به همين دليل نمي تواند بخش اصلي گفتار به شمار رود . از آن جا كه نوشتار نمود ديداري زبان است در اين جا نيز مثل گفتار هر اشتباهي كه رخ دهد مربوط به نوشتار است نه زبا ن. از سوي ديگر انسان براي آن كه  گفتار را تثبيت كند دست به ابداع و اختراع خط زده است با توجه به اين كه هميشه در طول زمان بين شكل گفتاري زبان وشكل نوشتاري آن فاصله ايجاد مي شود افراد ناگزيرند كه نوشتار و خط را در مدرسه و نزد معلم ياد بگيرند.

3 – از دوستم نامه اي آمد .           -   چرا غايب شده است ؟            -   با تاكسي به خانه رفتم .       -  چرا به مدرسه نيامدي ؟

خودآزمايي درس نهم  ( طرح نوشته ،  مواد لازم نوشته )  صفحه 52

1 – فعاليت دانش آموزي است .        

احسان

 2- والذين اتبعوهم باحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه . « سوره ي توبه ، آيه ي 100 »

        وكساني كه از اطاعت خداونيكي پيروي كردند خداوند از آن ها خشنود است و آن ها از خدا راضي مي گردند.

-                      ان الله يامر بالعدل والاحسان وايتاء ذي القربي . « سوره ي نحل ، آيه ي 90»

        همانا خدواند فرمان به عدل واحسان مي دهد وبه بذل وعطاي خويشاوندان امر مي كند .

-                      هل جزاء الاحسان الا احسان .« سوره ي الرحمن ، آيه ي 60»   آيا پاداش نيكويي و احسان جز  نكويي واحسان  است ؟

-                      لا تعبدون الا الله وبالوالدين احسانا .« سوره بقره ، آيه ي 83»       به جز خداي را نپرستيد و به پدر ومادر نيكي كنيد .

-                      واعبدوا الله و لاتشركوا به شيئا وبالوالدين احسانا .« سوره ي نسا، آيه 36 »

      خداي يكتا را بپرستيد و هيچ چيزي را شريك وي نگيريد ونسبت به پدر ومادر نيكي كنيد .

      امثال و حكم صفحه ي 86ج 1 :         احسان همه خلق را نوازد            آزادان را چو بنده سازد      الانسان عبيد الاحسان .

بدي رابـدي سـهل بـاشــد جـــزا                                اگر مــردي احــسن الــي مـن اســــا                « سعدي »

عدو را به جاي خسك زر بـــريز                                كــه بخـشـش كنـد كنـد دنـدان تيــز                        «سعدي »

نه اين ريسمان مي برد با منـــش                                 كه احسـان كمـندي اسـت درگـردنش

3- اعتلا و ارتقاي مقام آن شخصيت علمي دور از انتظار نبود .

4- شكل كشيده ي « س » و « ش » مخصوص خط تحريري است و همه جا نمي توان آن رابه كار برد .

گروه اول : چ، ج، خ، ح      گروه دوم : ر،ز،ژ       گروه سوم : س،ش      گروه چهارم : ه،ي   مثل : راسخ ، سن ، سي ، سهام و…

5 – فعاليت دانش آموزي است . 

خود آزمايي درس دهم  ( ويژگي هاي فعل )  صفحه 56 و 57

1-                     نامه خوانده مي شود / نامه فرستاده مي شود / نامه برده مي شود / نامه ديده مي شود / نامه آورده مي شود .

2-                     

فعل	معلوم	مجهول
مي نويسد	علي نامه را مي نويسد	نامه نوشته مي شود
بنويسد	علي نامه را بنويسد	نامه نوشته شود
دارد مي نويسد	علي نامه را دارد مي نويسد	نامه دارد نوشته مي شود
خواهد نوشت	علي نامه را خواهد نوشت	نامه نوشته خواهد شد
نوشته است	علي نامه را نوشته  است	نامه نوشته شده است
نوشته بود	علي نامه را نوشته بود	نامه نوشته شده بود
داشت مي نوشت	علي نامه را داشت مي نوشت	نامه داشت نوشته مي شد
مي نوشت	علي نامه را مي نوشت	نامه نوشته مي شد
نوشته باشد	علي نامه را نوشته باشد	نامه نوشته شده باشد

3-                    جمله نمونه :فردا نامه نوشته خواهد شد .

قيد	جمله مجهول
يك ساعت بعد	يك ساعت بعد ، نامه نوشته خواهد شد .( نوشته مي شود )
همين حالا	همين حالا نامه نوشته مي شود.
تا چهار  پنج روزديگر	تا چهار پنج روز ديگر نامه نوشته خواهد شد.( نوشته مي شود )
پارسال	پارسال نامه نوشته شد .(نوشته شده بود )
پيش از آمدن شما	پيش از آمدن شما نامه نوشته شده بود .( نوشته شد ، نوشته شده است .)
فردا صبح	فردا صبح نامه نوشته خواهد شد .( نوشته مي شود )
هفته آينده	هفته آينده نامه  نوشته خواهد شد.( مي شود )
قبلا	قبلا نامه نوشته  شده است  .(شده بود،نوشته شد )
تا چنددقيقه ي ديگر	تا چند دقيقه ي ديگر نامه نوشته خواهد شد. (مي شود )
بعدا	بعدا نامه نوشته خواهد شد.( مي شود )
ديروز	ديروز نامه نوشته شد.( شده است ، شده بود)

4-                   شاه مردم بي گناه را گروه گروه به گلوله مي بست .

-                      امام خميني حكومت ستم شاهي را بر انداخت .

-                      آيا ايرانيان باز هم شاهكارهايي هم چون شاهنامه ي فردوسي خواهند سرود ؟

-                      جوانان ايران در سايه ي تلاش و از خود گذشتگي و عشق به هم نوع ، پرچم علم و فضايل اخلاقي را در سراسر دنياخواهند افراشت .

-                      غلامحسين يوسفي ،كتاب چشمه ي روشن را در نقد و تحليل نمونه هايي از شعر فارسي نوشت .

-                      اعتياد بسياري از استعدادها را كشته است .  

خود آزمايي درس يازدهم  ( عنوان ، شروع و پايان نوشته )  صفحه 64 و 65

1 – پاسخ خودآزمايي هاي 1 تا 3 به عهده ي خود دانش آموزان است .

4- حافظ نامه ( بهاء الدين خرمشاهي ) / پله پله تا ملاقات خدا، با كاروان حلّه، سر ني و بحر دركوزه   ( عبدالحسين زرين كوب ) / سووشون

( سيمين دانشور) / مقاله ياد ياران ( در مجله ي رشد ادب فارسي به قلم دكتر ذوالفقاري ) / ديداري با اهل قلم و چشمه ي روشن  ( دكتر غلامحسين يوسفي ) / از پاريز تا پاريس ( دكترباستاني پاريزي )

5-

فعل	ماضي التزامي	ماضي مستمر	مضارع مستمر
بگويم	گفته باشم	داشتم مي گفتم	دارم مي گويم
رفته اي	رفته باشي	داشتي مي رفتي	داري مي روي
بينديش	انديشيده باشي	داشتي مي انديشيدي	داري مي انديشي
خواهم بست	بسته باشم	داشتم مي بستم	دارم مي بندم
ديد	ديده باشد	داشت مي ديد	دارد مي بيند
گرفت	گرفته باشد	داشت مي گرفت	دارد مي گيرد

6 – چگونه پيروز شدن خود را به تو خواهم گفت .

-                      انبياي الهي در برابر ظالمان قيام كردند و پيام حق را به گوش آن ها رسانيدند .

 خود آزمايي درس دوازدهم  (ساختمان فعل ) صفحه  72 و 73 

1 – ( مي خواست : ساده )1 ، (برآورد : پيشوندي ) 2، ( نمي توانست : ساده ) 3، (مي كوشيد : ساده )4 ،

( بود : ساده ) 5، ( كند : ساده )6 ، (كرد : فعل ساده )7 ، ( در اين جمله واژه ي آگاه مسندو جمله  چهار جزئي است ) ، ( گفت : ساده )8   ( شده اي : ساده )9 ، ( داري : ساده ) 10، ( گفت : ساده ) 11، ( گرفته بود : ساده ) 12، ( شدم : ساده )13 ، ( است : ساده ) 14 (است: ساده )15

2 – معلمان ، جوانان را از زيان هاي خانمان سوز اعتياد آگاه مي كنند .  ( 4 جزئي مفعولي و مسندي ) ← آگاه مسند

دانشمندان چراغ دانش را هميشه فروزان مي كنند . ( 4 جزئي مفعولي و مسندي ) ← فروزان مسند

 مهتاب ، همه جا را روشن كرد . ( 4 جزئي مفعولي مسندي ) ← روشن مسند   مادر غذا را زود حاضر كرد . ( 4 جزئي مفعولي مسندي )  3 –مادر در تربيت اين كودك رنج برد .(ساده ) ← رنجي برد ، رنج بسيار  برد      - حميد براي آماده كردن اين مقاله زحمت كشيد .( ساده ) ← زحمت زيادي كشيد ، زحمت ها كشيد  - او گذشته ها را فراموش كرد . (مركب )      

      - در كلاس باز شده است .( ساده ) ← بازتر شده است    - كودك از پشت پنجره فرياد مي زند . (ساده ) ←  فرياد بلند مي زند ، فرياد ها مي زند ، فريادي مي زند    - احمد پيش آمد(ساده) ← پيش تر آمد (2جزئي)          - او به سؤالات جواب داد .( ساده ) ← جوابي داد ، جواب ها داد          معتاد با اين عادت زشت به خود ستم مي كند .( ساده ) ← ستم ها مي كند ، ستمي مي كند .           4 – دليلش اين است كه يكي از دو كلمه اي كه همراه هستند ، تداعي كننده ي مفهوم كلمه ي ديگري است و نيازي به طرح هر دو كلمه با هم نيست مگر آن كه بين آن ها « و » بيايد .    سير گردش روزگار: كلمه ي «سير» خود به معني « گردش » است       5- صعود به بالا ، سقوط به پايين ، كمدي خئده آور، محاصره از هر سو ، صداع سر، دوباره بازخواني ، روغن چرب ، استمداد طلبيدن ، يخ خنك ، رود اروند رود ، شب ليله القدر ، نيم رخ صورت ، ريسك خطر ناك ، الي تاهفت شب ، لذا به اين دليل ، در سال هاي نخستين صدر اسلام ، مفيد فايده ، مثمر ثمر ، درخت نخل خرما

خود آزمايي درس سيزدهم  ( بايدها و نبايدهاي املايي 2 ) صفحه 79

1 – تشديد مياني كاملاً محسوس است . گذاشتن تشديد در كلماتي كه تشديد مياني دارند ، لازم است. مانند ؛ ارّه ، نقّاش ،بنّا .

همچنين گذاشتن تشديد براي كلماتي كه « تشديد پاياني » دارند ، لازم است ؛ به شرط اين كه پس از حرف مشدد يك مصوت باشد . مانند او سد ساخت .( درست )، او سدّ ساخت . ( نادرست )، بر حقّم ( درست )، بر حقم ( نادرست ) ، حقّ من ، حقّ و باطل ، سدّ راه ،خطّ زيبا      2 – چون ممكن است با حرف همزه اشتباه گرفته شود . علاوه بر آن باعث سهولت در گفتار و نوشتار مي شود .           3 – در خطّ عربي در همه حال بايد نوشته شود ، اما در خطّ فارسي فقط در مواردي بايد رعايت شود كه نگذاشتن آن ابهام ايجاد مي كند .          از طرف ديگر مد (ّ~) در عربي براي ايجاد كشش وزيبايي آهنگ به كار رفته مي شود و جنبه ي زيبا شناختي دارد يعني اصولا به حوزه ي قرائت مربوط مي شود كه بعد از مصوت بلند مي آيد درفارسي (~ ) خود يك واج است كه تنها برمصوت بلند «ا» قرار مي گيرد.

خود آزمايي درس چهاردهم  ( روش تحقيق 1 ) صفحه 86

 خودآزمايي هاي 1 و 2 ، فعاليت دانش آموزي اند .

3-فعل	جمله معلوم	جمله مجهول
خواهد گرفت	بهزاد كتاب را خواهد گرفت.	كتاب گرفته خواهد شد.
خريده بود	بهزاد كتاب را خريده بود .	كتاب خريده شده بود .
گرفته بود	بهزاد كتاب را گرفته بود.	كتاب گرفته شده بود .
گرفته است	بهزاد كتاب را گرفته است .	كتاب گرفته شده است .
مي خرد	بهزاد كتاب را مي خرد .	كتاب خريده مي شود .
مي ديد	بهزاد كتاب را مي ديد .	كتاب ديده مي شد .

4 – ويرايش : تا كنون متفكران ايراني ابتكارات علمي فراواني را انجام داده اند

---

 

1 – كودكي خردسال مي خواست ← 3 جزئي مفعولي       2 – بوته ي ذرتي را از زمين برآورد ← 3جزئي متممي  ← مفعولي

3 – اما نمي توانست ←3 جزئي مفعولي    4 – هرچه مي كوشيد ← 2 جزئي   5 – آن بوته برجاي خود استوار بود ← 3 جزئي مسندي        

6- او بوته ذرت را از زمين كند . ← 4 جزئي مفعولي متممي   

7- كودك با شادماني بسيار پدرش را از حاصل كوشش خود آگاه كرد ← 4 جزئي مفعولي ومسندي (آگاه: مسند،حاصل كوشش خود :متمم مسند ، با شادماني بسيار : متمم قيدي است . )   8- پدرش گفت ← 4 جزئي مفعول ومتممي (جمله ي بعد از گفت مفعول ، به او متمم  محذوف است )  9- آري ؛ توهم مردي شده اي ← 3 جزئي مسندي     

10- نيرويي داري ← 3 جزئي مفعولي           11- آن طفل خردسال با غرور در پاسخ پدر گفت :… ← 4 جزئي مفعولي و متممي (با غرور: قيد ، در پاسخ پدر : متمم قيدي ، به پدر : متمم محذوف ، جمله ي بعد از گفت مفعول است . ) 

12- آري ؛ همه ي زمين يك سربوته را گرفته بود ← 3 جزئي مفعولي  

13 –سرانجام من غالب شدم ← 3 جزئي مسندي   14- اين تصوير ذهني كودك بيان شاعرانه زيبايي است .← 3 جزئي مسندي

15- كه حاصل بيداري آن طفل نسبت به گوشه اي از ارتباط هاي انسان وطبيعت است . ← 3 جزئي مسندي (اين تصوير ذهني كودك : گروه اسمي ،نهاد )    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

 

پاسخ خودآزمایی های زبان فارسی سال اول و دوم ( نیم سال اول )

سلام به همه ي دوستان خوبم

پاسخ خودآزمايي زبان فارسي 2

پاسخ خودآزمايي زبان فارسي سال اول

معنی و آرایه های شعرهای حفظی نیم سال اول پیش دانشگاهی

به نام او

  پيش دانشگاهي   نيم سال اول

شعر حفظي   مناجات     ص 8         

غزلي از سنايي قرن ششم     وزن : فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن  بحر : رمل مثمن مخبون

نوع ادبي : غنايي     توصيف : تخيلي

1- اي پادشاه (اي خدا) تو را ياد مي كنم زيرا تو پاك و خدا هستي و جز به همان راهي كه تو مرا به آن راهنمايي كني (يا تو آن راه را به من بنماياني ) به راه ديگري نمي روم .                             ملك استعاره از خدا

2- فقط درگاه تو را جست و جو مي كنم و تنها درپي فضل و بخشش تو هستم فقط ذكر توحيد و يگانگي تو را مي گويم زيرا تو سزاوار يگانگي هستي . بيت قافيه مياني دارد بين كلمات جويم ، پويم و گويم جناس و سجع ديده مي شود.

3- تو بسيار دانا ، بزرگ ، بخشنده و مهرباني . تو(به بندگان ) فضل و بخشش مي كني تو شايسته ي ستايشي .

آرايه : تنسيق الصفات ، بيت قافيه دروني دارد.

4- نمي توان تو را توصيف كرد زيرا تو در محدوده ي درك و فهم انسان جا نمي گيري ، نمي توان كسي را مانند تو تصور كرد زيرا تو در دايره ي فهم و تصور انسان قرار نمي گيري.

آرايه : بيت موازنه دارد  و مصراع اول تلميح به فرازي از خطبه اول نهج البلاغه مولا علي « الله لايدركه  بعد الهمم ولايناله غوص الفطن )

خداوند كسي است كه دور انديشي همت هاي والا او را درك نمي كند و ژرف نگري انسان هاي زيرك به او نمي رسد .

مصراع دوم تلميح به آيه ي قرآن : « ليس كمثله شي  هيچ چيز شبيه او نيست . »                          جناس : فهم و وهم

5- تماماً بزرگواري ، شكوه ، علم و يقين (اطمينان قلبي ) هستي . تماماً نور وشادماني ، بخشندگي و پاداش هستي .

قافيه دروني ، آرايه : ترصيع   تلميح به آيات قرآن : الله نورالسموات و الارض . و ...

6- تو همه اسرار را مي داني و همه ي عيب ها را مي پوشاني و همه ي كم و زياد شدن ها به دست توست . جناس ، ترصيع ، تضاد ، تلميح مصراع اول به « الله عالم الغيب و الشهاده » يا ستار العيوب   مصراع دوم تلميح به آيه ي تعز من تشاء و تذل من تشاء ، واج آرايي .

7- تمام وجود سنايي تنها ذكر يگانگي تو را بر زبان مي آورد به اين اميد كه از آتش جهنم رهايي داشته باشد. يا (اميد است / شايد براي او (سنايي) از آتش دوزخ رهايي باشد .)                       مجاز : لب ودندان (وجود) ، آتش (كل عذاب ها)

تناسب : لب و دندان و روي    ، روي ايهام تناسب : 1- معني مورد نظر روي رهايي وجهي (دليلي) براي رهايي      2- روي : چهره كه با كلمات لب و دندان تناسب دارد.

غزل اكسير عشق  ص 49و 50         وزن : مفعول فاعلات مفاعيل فاعلن

بحر: مضارع مثمن اخرب مكفوف محذوف     سعدي – سبك عراقي

1- (اي محبوب) ، تو از در داخل شدي و من از خود بيخود شدم . مثل اين كه از اين دنيا به دنياي ديگر رفتم . (مردم )   كنايه – تشبيه

2- منتظر بودم ببينم چه كسي از محبوب برايم خبر مي آورد. محبوب خود آمد و من بي هوش شدم . (كنايه ، استعاره ، تضاد ، تكرار)

3- گفتم او را ببينم به اين اميد (شايد) درد شور و اشتياقم آرام شود (تسكين يابد) ، او را ديدم ولي اشتياقم بيشتر شد. (شبه اشتقاق )

4- مثل شبنمي ناچيز مقابل آفتاب روي محبوب افتاده بودم . عشق به فريادم رسيد و من به والاترين مرتبه رسيدم . (تشبيه ، ايهام ، استعاره ، ايهام تناسب ، كنايه ، مجاز )

5- توانايي رفتن به حضور محبوب برايم ممكن نشد. با اينكه با پا و سر (با تمام وجود يا افتان و خيزان) به سويش شتافتم . يا با اينكه مدتي با پا و مدتي با سر (با اشتياق) به سويش رفتم . (جناس ، استعاره ، كنايه ، تضاد)

6- براي اينكه رفتن او را ببينم و سخن گفتن او را بشنوم ، با تمام وجود گوش و چشم شدم (محو تماشاي او شدم ) (لف و نشر ، كنايه ، تضاد)

7- من چگونه مي توانم او را تماشا نكنم (چگونه مي توانم نگاهم را از تماشاي او حفظ كنم ) مني كه با اولين نگاه صاحب بصيرت آگاه و بيدار شدم .  (مراعات نظير ، كنايه ، ايهام )

8- به تو وفادار نبوده ام  اگر يك روز يا يك لحظه خاطرجمع (آسوده خاطر) و شاد زندگي كرده باشم(يا درجمع نشسته باشم )ايهام .

9- او (معشوق) توجهي به صيد كردن و شكار من نداشت ، من خود با نگاه به او اسير شدم (من به او نگاه كردم و اين نگاه مثل كمندي شد و مرا در دام خود گرفتار كرد) (مراعات ، تشبيه )

10- (ديگران) مي گويند: اي سعدي ، روي سرخ و شاداب تو را چه كسي زرد و پژمرده كرد؟ (درجواب مي گويم ) : كيمياي عشق بر وجود بي ارزش من اثر گذاشت و مرا چون طلا ارزشمند كرد.

( تشبيه ،لف و نشر ، كنايه ، ايهام تناسب ، جناس ، مراعات ، تضاد ، استعاره )

غزلي از حافظ   سبك عراقي   ص 51 و52

وزن : فاعلاتن   فعلاتن    فعلاتن   فعلن بحر رمل مثمن  مخبون محذوف

نوع ادبي : غنايي (عرفاني)  نوع توصيف : نمادين

1- روز جدايي و شب فراق دوست به پايان رسيد . فالي گرفتم  ستاره ي نيك بختي درحال حركت بود در نتيجه كارم به سامان شد (دوري و جدايي به پايان رسيد. )

آرايه : تضاد ، تلميح به باور گذشتگان در تاثير ستارگان ، جناس ، مراعات : فال و اختر .

2- آن همه ناز و فخر فروشي كه پاييز انجام مي داد عاقبت با وارد شدن بهار به پايان رسيد.(با آمدن ابواسحاق دولت پيرحسين پايان پذيرفت . )

آرايه : تضاد، تهكم و طنز ، تشخيص

3- خداي را سپاس مي گويم كه با اقبال و روي آوردن گوشه ي تاج گل (دوران اقتدار گل) تكبر و خودپرستي باد دي و قدرت خار سپري گرديد.

آرايه : ايهام تضاد (شوكت ) ، كنايه ، تهكم ، تضاد ، ايهام : اقبال ( 1 - بخت ،2-  روي آوردن ) تشخيص

4-به صبح اميد كه درپرده ي غيب گوشه نشين شده بود بگو بيرون بيا (طلوع كن ) زيرا كار شب تيره ي نوميدي به پايان رسيد.

تشبيه ، تضاد ، تشخيص

5- آن پريشاني و آشفتگي شب هاي دراز دوري و اندوه دل در پناه حمايت محبوب به انتها رسيد .

آرايه : مراعات ، سايه ي گيسو : ايهام   ( سايه (در معني واقعي ) ، پناه (حمايت)       تضاد بين دو مصراع  پريشاني شب ها   با سايه گيسوي نگار

6- با اين كه دولت تو روي نموده ولي من به دليل بدعهدي و پيمان شكني روزگار ، هنوز باور ندارم كه قصه ي طولاني غم و غصه ي ما به پايان رسيده باشد.       آرايه : تشخيص

7- اي ساقي ، به ما لطف و مرحمت نمودي – ساغر و پياله ات هيچگاه از شراب خالي نباشد . زيرا با تدبير و چاره جويي تو بود كه آشفته حالي ما كه از ننوشيدن باده پديد آمده بود – برطرف گردد. آرايه : مراعات     ساقي : استعاره

8- هرچند كسي از دوستان ، حافظ را به حساب نياورد ولي خدا را سپاس مي گويم كه غم و اندوه بي حد و اندازه ي ما به پايان رسيد.

قطعه مست و هشيار از پروين اعتصامي  ص 80 ، 81 و82

قالب قطعه   وزن : فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن بحر: رمل مثمن محذوف  نوع ادبي : تعليمي (انتقاد اجتماعي ) نوع توصيف : نمادين

1 – محتسب (مامور شرعي ، ماموري كه كار وي نظارت بر اجراي احكام دين بود) در راه ، مستي را ديد و يقه ي پيراهنش را گرفت . مست گفت اي دوست اين پيرهن است ، افسار چارپا نيست (كه تو آن را اين جور مي كشي )  (مراعات نظير)

2- گفت : مست هستي ، به همين دليل هنگام  راه رفتن افتان و خيزان مي روي و تلو تلو مي خوري . پاسخ داد: تقصير راه رفتن من نيست ، گناه از ناهمواري راه (اوضاع نابسامان و فساد اجتماعي ) است . (كنايه )

3- گفت : بايد تو را تا خانه قاضي ببرم. گفت برو ، صبح بيا ، قاضي نيمه شب خواب است . (صبح و نيمه شب تضاد – رو ، آي  : تضاد )

4- گفت : خانه والي به اينجا نزديك است به آنجا برويم (تاحكم صادر كند) گفت : از كجا معلوم است والي خود در ميخانه نباشد . (تكرار واژه ي والي)

5- گفت : تاوقتي به داروغه (واژه تركي مغولي : كلانتر ، سردسته نگهبانان ) بگويم تو در مسجد بخواب . گفت من گناهكارم و مسجد خوابگاه افراد بدكار نيست . (تكرار)

6- گفت : پنهاني ديناري به من بده و خود را نجات بده . گفت : كار دين با درهم و دينار و رشوه درست نمي شود ، رشوه خواري در دين حرام است . (اگر كارمن طبق قوانين شرع خلاف است با پول و رشوه درست نمي شود . اشاره به رشوه خواري در زمان شاعر. ) تصدير ، مراعات

7- گفت : براي تاوان گناهت ، لباست را از تن بيرون مي آورم . گفت لباسم پوسيده است و فقط نقشي از تاروپود آن باقي مانده است . (پيام : فقر اجتماعي )

8- گفت : خبرنداري كه به علت تعادل نداشتن كلاه از سرت افتاده است . (يا خبرنداري كه به علت مستي بي ادبي كردي ) گفت : بايد در سرعقل باشد ، كلاه نداشتن كه مايه ي ننگ و عار نيست .

(كلاه از سرافتادن : كنايه – سرو كلاه : مراعات ، تكرار)

9- گفت : بسيار شراب خوردي ، به همين دليل چنين از خود بيخود شدي . گفت : اي ياوه گو صحبت كم و زياد خوردن نيست ، اگر نفس عمل بد است ، انسان چه كم خورده باشد و چه زياد ، در هر حال بد كرده است . (كم و زياد : تضاد)

10- گفت : افراد عاقل و هشيار بايد مردم مست را حد شرعي بزنند. گفت : برو هشياري (در اين ديار) پيدا كن تا مرا حد بزند ، مساله اين است كه اينجا هشياري پيدا نمي شود . (هشيار : آرايه تكرار – تضاد)

يادآور گفتار معصوم : اولين سنگ را كسي بزند كه گناهي نكرده باشد.

 

پاييز 1385

شعر حفظي آب زنيد راه را سال اول دبیرستان

 

شعر حفظي       « آب زنيد  راه  را »       صفحه 56  

قالب : غزل     شاعر : مولوي

نوع ادبي : غنايي (عرفاني)   نوع توصيف : نمادين – تخيلي .

اين غزل به مناسبت بازگشت شمس تبريزي سروده شده است .

رديف : مي رسد     قافيه : نگار ، بهار ، نثار ، يار ، كنار ، شكار ، سوار ، خمار ، غبار

1- بر راه آب بپاشيد هان (آگاه باشيد) زيرا معشوق از راه مي رسد به باغ مژده دهيد زيرا بوي بهار از راه مي رسد.

آرايه : نگار : استعاره از معشوق . مصراع دوم : تشخيص ، بهار استعاره از معشوق  .

بهار و باغ : مراعات نظير      باغ : استعاره از عارفان

2- براي محبوب كه مثل ماه شب چهارده است راه را بگشاييد زيرا چهره ي نوراني او (برهمگان ) نور نثار مي كند (= نور مي پاشاند. )

آرايه : تشبيه يار به ماه شب چهارده        مصراع دوم : استعاره مكنيه  : رخ به خورشيد تشبيه شده است نور استعاره از شاباش ( = نقل و سكه اي كه بر عروس مي پاشند ) ماه ، نور : مراعات

3- سينه ي آسمان شكافته است ، در جهان غلغله و غوغا به پا شده است . بوي خوش به مشام مي رسد . بيرق و پرچم يار از راه مي رسد .

آرايه : جهان : مجاز از مردم . مصراع اول : اغراق . آسمان استعاره مكنيه  . عنبر و مشك : استعاره مكنيه (دميدن : وزيدن ، فوت كردن در چيزي ، روييدن ، طلوع كردن ، در اينجا شاعر عنبر و مشك را به نسيمي تشبيه كرده كه مي وزد و بوي خوشش را پراكنده مي سازد . )

4- يار كه مايه ي رونق باغ است و چون چشم عزيز و چون چراغ مايه ي روشنايي ماست از راه مي رسد . غم به كنار مي رود (غم تمام مي شود) ماه به كنار ما مي رسد .

آرايه : چشم و چراغ و ماه : استعاره از يار. كناره و كنار : جناس . غم به كناره مي رود : استعاره مكنيه

5- تير روان شده است و به هدف مي خورد ، پس براي چه ما نشسته ايم ؟ شاه از شكار مي رسد .

(معشوق از شكار دل ها بر مي گردد / معشوق پيروز وكامياب مي رسد)

آرايه : تير ، نشانه و شكار : مراعات نظير .    شاه : استعاره       واج آرايي : ش

6- با آمدن او باغ سلام مي كند (شكوفا مي شود) و سرو به احترام او مي ايستد   سبزه در مقابل او پياده ايستاده است و غنچه به احترام او ايستاده است .

آرايه : تشخيص        باغ ، سرو ، سبزه و غنچه تناسب (مراعات نظير ).      بيت كنايه (شادماني طبيعت از آمدن محبوب )     پياده وسوار : تضاد .   سبزه كوتاه است لذا مي گويد پياده مي رود و غنچه چون سلطان چمن است مي گويد سوار مي رسد.

7- حتي ملكوتيان از آمدن محبوب به طرب نشسته اند و شراب مي نوشند . روح با آمدن او سرمست شد و عقل كه نماد عقلانيت و مصلحت انديشي است در مقابل عشق مست و خمار شده است .

آرايه : مصراع دوم تشخيص .   خراب ، مست و خمار : مراعات

8- وقتي كه به كوي ما (به جمع ما ) رسيدي مي بيني كه خاموشي و تسليم خصلت ماست زيرا كه گفت و گو (عدم تسليم ) حجاب راه ماست .  آرايه : خاموشي و گفت و گو تضاد.  گرد و غبار استعاره از حجاب

شعر آواز عشق از مولوی

ادبيات سال دوم      شعر حفظي :  آواز عشق   قالب غزل   شعر از مولوي (ديوان غزليات)    صفحه ي 62 كتاب ادبيات

نوع ادبي : غنايي ، نوع توصيف : نمادين                    وزن : مفتعلن   فاعلن  مفتعلن   فاعلن

1- پيوسته آواز عشق ، از هر طرف به گوش ما مي رسد (عشق ما را مي خواند ) ما به آسمان (بارگاه دوست) مي رويم ، چه كسي قصد ديدار محبوب را دارد؟      آرايه : آواز عشق : استعاره مكنيه (تشخيص) ، چپ و راست : تضاد – راست و راست : جناس (جناس مركب = امروزه با جناس افزايشي مطابقت دارد. )

2- جايگاه اصلي ما در آسمان (جوار قرب الهي ) بوده است و با فرشتگان همراه و يار بوده ايم ، بنابراين  دوباره همگي به وطن اصلي خود بر مي گرديم زيرا وطن اصلي ما آنجاست .

بيت دوم مناسبت دارد با :       ما ز درياييم و دريا مي رويم        ما ز بالاييم و بالا مي رويم      (مولوي)

هر چه از دريا به دريا مي رود                     از همانجا كامد آن جا مي رود    (مولوي)

به اصل خويش راجع گشت اشيا            همه يك چيز شد پنهان و پيدا      (شبستري )

هركسي كاو دور ماند از اصل خويش       بازجويد روزگار وصل خويش     (مولوي)

آرايه :   تلميح به حديث : كل شيء يرجع الي اصله          جناس : فلك و ملك

بيت 3 : ارزش و منزلت ما از آسمان و فرشتگان برتر و بالاتر است ، پس چرا از آسمان و فرشتگان نگذريم (بالاتر نرويم ) زيرا منزلگاه واقعي ما در جوار عظمت و بزرگي حق تعالي است .

     قافيه ي مياني : برتريم ، افزون تريم ، نگذريم                    آرايه : جناس : فلك و ملك 

بيت 4 : بخت و اقبال با ما سازگار و موافق است و ايثار و جانبازي در راه محبوب كار ماست ، در اين راه پيشواي ما حضرت محمد (ص) است كه مايه ي افتخار همه ي مردم جهان است.آرايه : جناس : (يار،كار) – (جوان ، جان ) ،

 ( جان و جهان) افزايشي    جهان : مجاز (علاقه محليه يا كليه) كنايه : جان دادن = جانبازي و بذل جان (مردن)

بيت 5 : از ديدن چهره ي زيباي چون ماه او (حضرت محمد (ص) ) ، ماه آسمان به دو نيمه شد ، زيرا تاب ديدار آن همه زيبايي را نداشت . ماه كه كمترين گداي درگاه حق تعالي است آن چنان بخت و اقبالي يافته است كه معجزه حضرت رسول شده است .

آرايه : مه اول  استعاره از چهره حضرت رسول (ص)      ماه دوم ماه آسمان     

برنتافتن = كنايه از تحمل نكردن – تلميح به معجزه ي پيامبر ، شق القمر

تشبيه ماه به گدا وجه شبه = حالت هلالي ماه  به كاسه گدايي و ديگر اين كه ماه نور خود را از خورشيد گدايي مي كند .  بيت قافيه مياني دارد . ( شكافت ، نتافت ، يافت )

بيت 6 – نسيم ، بوي خوش و معطر  خود را از چين و شكن گيسوي حضرت رسول گرفته است (منظور اين است كه تمام زيبايي ها و طراوت هاي اين جهان به سبب وجود پيامبر است ) و درخشش و نور خيال ما از چهره ي نوراني مثل آفتاب حضرت محمد (ص) گرفته شده است.

آرايه : استعاره مكنيه : شعشعه ي خيال – تلميح : «والضحا»          اشاره به آيه ي و الشمس و الضحي 

تشبيه : رخ به والضحي (ضحي به معني : 1- آفتاب    2- هنگام طلوع آفتاب  )

بيت 7 – مردم مثل مرغابياني هستند كه از درياي جان و روح مطلق (حق) پديد آمده اند. پس مرغ جان ما كي مي تواند در اين دنيا اقامت كند ؟ جاني كه از درياي بي منتهاي جان و روح مطلق به وجود آمده است .         

آرايه : تشبيه : خلق به مرغابيان  / درياي جان      مراعات : مرغ – مرغابي

 مرغ استعاره از روح انسان / بحر استعاره از جان و جهان معنويت 

مصراع دوم استفهام انكاري – هم مضمون با بيت منتسب به مولانا 

مرغ باغ ملكوتم نيم از عالم خاك              چند روزي قفسي ساخته اند بهر تنم

بيت 8 – پيمان الست (عهد و پيمان الهي كه در آغاز با انسان بسته شد) مثل موجي بر روح انسان وارد شد و جسم و قالب انسان مثل يك كشتي به وجود آمد پس دوباره وقتي جسم انسان نابود شود نوبت وصال و ديدار روح و جان با روح كل فرا مي رسد.                 آرايه : تشبيه : موج الست ، كشتي قالب

تلميح : به آيه : الست بربكم قالوا بلي  ( اعراف- 172 )

مصراع دوم : كشتي : استعاره از جسم – مراعات : كشتي و موج      كشتي شكست   كنايه : مرگ فرا رسيد.

 

 

کوهنورد و خدا

روزی کوهنوردی خواست از بلندترین کوه بالا برود ، چون او افتخار این کار را فقط از آن خود می خواست ،این سفر را به تنهایی آغاز کرد...  شب، بلندیهای کوه را تمام در بر گرفت و مرد هیچ چیز را نمی دید. همه چیز سیاه بود.همانطور که از کوه بالا میرفت چند قدم مانده به کوه پایش لیز خورد و  از کوه پرت شد.
در آن لحظات با ترسی عظیم همه رویدادهای خوب و بد زندگی به یادش آمد....اکنون فکر می کرد مرگ چقدر به او نزدیک است. 

ناگهان احساس کرد که طناب به دور کمرش محکم شد.بدنش میان آسمان و زمین معلق بود و فقط طناب او را نگه داشته بود...   در آن لحظه فریاد کشید:"خدایا کمکم کن". صدای پرطنینی از آسمان به گوش رسید:"از من چه می خواهی؟". – ای خدا نجاتم بده!
– "واقعا باور داری که می توانم نجاتت کنم؟" – البته که دارم! – "اگر باور داری ،طنابی که به دور کمرت بسته را پاره کن!"    یک لحظه سکوت!!! و مرد تصمیم گرفت با تمام نیرو به طناب بچسبد...
گروه نجات می گویند یک کوهنورد یخ زده را ، مرده پیدا کردند که به طنابی که آنرا محکم گرفته بود،آویزان بود.
او فقط یک متر با زمین فاصله داشت

نمونه سوال ادبیات فارسی سال دوم دبیرستان

با سلام خدمت همه ی دوستان خوبم

نمونه سوال ادبیات فارسی۲

نمونه سوال ادبیات فارسی 2 ( فایل فشرده )

آب و آفتاب و آیینه در قاب لحظه هایتان جاودان باد

 

سال ۱۳۸۵ خورشیدی بر سرافرازان ایران زمین مبارک باد

هفت سین

بــاز مـــی آیــــد بــــهـــار دلـنشین /  بــاز بــلـبــل مــی شــود با گل قرین
بــاز صـــحــرا پـر شقایق می شود /  بــاز روشــن قــلب عـاشق می شود
فــصــل ســـرد از هــیــبت باد بـهار /  مــی کــنـــد از پــیـش روی او فـرار
ســفــره هــا بــا هـفت سین آراسته /  بــا گـــل مـــهـــر و صــفـــا پیراسته
بــر ســر سفره جـوان و خُرد و پیر /  ســبزه و آئــیــنـه و مــاهـی و سـیر
سـیـب و سـنـبـل در کـنـار یــاسـمـن /  عطربــیــد مـِشک چــون مُشک خُتَن
سرکه و سنجد، سماق و شمع و گل /  عـــیـــد آمــد بـــا دف و ســاز و دُهُل
ســال نــوتـحـویل و سال کهنه رفـت /  هــم دل مــا تـازه شد هم شال و رخت
یــا مــُقــلّب،قــلب مـــارا شـــاد کــن /  یـــا مـــُدبّـــر خـــانــــه را آبـــاد کـــن
یـــا مـــُحـــول ،اَحســــنُ الــّحالم نما /  از بـــدیـــهــــا فـــارغُ الـــبـــالــم نـما
ایـــن دل «ی.......س» را پـاک از ریـا /  کُــن خــــدا ،ای قـــادر بـــی مــنـتــها

بهاریه

بازکن پنجره را
و ببین پر زدن بلبل باغ
که شده مست زبوی خوش و جان بخش بهار
وبکش با نفسی تند و عمیق
بوی عطر گل یاس
وببین مرغک آزرده عشق
که حزین بود و نزار
با شکوفایی گلهای بهار
شده سرمست غرور
دیگر آن سوزش سرمای زمستان
نخورد بر بدن سبز درخت
یا که شلّاق خزان
نکند غنچه گل را پرپر
بازکن پنجره را
پرکن از رایحه و عطر بهار
ریه خسته ز سوز و سرما
و ببین در همه جا
فرشی از سبزه وگل پهن شده ست
تک درختی که زسرما بدنش می لرزید
جامه سبز به تن کرده
تنش گرم شده ست
پولکی را که سپید است و قشنگ
یا که زرد است و بنفش
دست خیّاط زمان
روی این جامه سبز
دانه دانه زده با زیبایی
گوییا فصل بهار
کرده بر پیکر این تازه عروس
تورخوش رنگ و سپید
از لطافت چو حریر

این بهار هم گذرا است
سال دیگر شاید
نتواند بگشاید« ی ... س »
باز این پنجره را

نوروز در آیین نیاکان ما

 

نوروز بر همه ی ایرانیان مبارک باد

‎فلسفه نوروز و مراسم آن در آيين نياكان ما

 

ايرانيان باستان، بر پايه‌ي آموزش‌هاي پيامبرشان زرتشت، بر اين انديشه بودند که شادي از جلوه‌هاي نيک اهورايي و همساز با زندگي‌ست، با اين نگرش، پيوسته بر آن بودند تا در هر مناسبتي اندوه و سوگواري را از خود دور سازند.

سخن تازه از نوروز گفتن دشوار است. بسيار گفته اند. بسيار شنيده ايد. پس سخن از نوروز را نيز مکرر بشنويد. عقل تکرار را نمی پسندد. اما احساس تکرار را دوست دارد. طبيعت تکرار را دوست دارد. جامعه به تکرار نيازمند است و نورورز داستان زيبايی است که در آن طبيعت، احساس و جامعه هر سه دست اندرکارند.نوروز سالهاست بر همه جشنهای جهان فخر می فروشد از آن رو که يک قرار داد مصنوعی اجتماعی و يا يک جشن تحميلی سياسی نيست. جشن جهان است و روز شادمانی زمين، آسمان و آفتاب، و جوش شکفتن ها و شور زادن ها و سرشار از هيجان هر آغاز .

كودك بودم كه با بهار آشنا شدم . بهار چند تخم مرغ رنگ كرده بود و دو سه ماهي قرمز كه حجم كوچك تنگ بلوري را ناگزير دور مي زدند . بهار سبزه اي بود در بشقابي ملامين و عيدي هاي ريز و درشتي كه از اين و آن مي گرفتم . بهار به رنگ خوابهايي بود كه در روزهاي آخر اسفند مي ديدم،‌ به رنگ دستهاي پدرم و اشكهاي مادرم هنگام قرائت « يا مقلب القلوب و الابصار.»

نوجوان كه بودم بيشتر با بهار آشنا شدم. بهار دغدغه و اضطراب خريد لباس نو و شيريني و ميوه بود  . بهار خوشبيني روزهاي پر شكوفه آينده بود،  . بهار شلوار وصله دار پسر همسايه بود و نگاه پیرمرد ي كه از پشت پنجره  ،‌ تولد درختان را با حسرت تماشا مي كردند.

جوان بودم كه به بهار نزديك شدم. بهار پاره اي از آرزوهاي دورم بود كه سبز شده بود. بهار شور و شوق و هيجاني دلپذير بود كه مرا تا آسمان مي برد. بهار دلواپسي نا معلومي بود كه به سراپايم چنگ مي انداخت و اگر چه با نفس جادويي طبيعت سبز مي شدم،‌ اما فكر آمدن دوباره خزان آزارم مي داد. دوست داشتم تمام فصلها جاي خود را به بهار بدهند و نه زمستاني باشد و نه پائيزي و من خوشحال و سرمست تا ابد بر تخت جواني بنشينم و شعر زندگي را زمزمه كنم.

و اينك در آستانه ميانسالي به بهار نزديكتر شده ام . بهار يادآور آن رستاخيز عظيم است كه ناگهان رخ مي نمايد و مردگان و خزان ديدگان را بر مي انگيزاند،‌ سبزتر ا ز پيش.

بهار يك مهرباني بي كرانه است كه اگر معناي آن را بداني هميشه سبز مي ماني و دست هيچ خزاني به تو نمي رسد. بهار يعني يك قدم به رستاخيز نزديكتر شده ايم و خوشا به حال آنان كه زاد راه فراهم كرده باشند. بهار يعني آدمهاي يخين و زمستاني هم اگر به خود آيند و اراده كنند مي توانند سبز شوند،‌ حتي سنگها هم مي توانند سبز شوند. به شرطي كه قبل از اينكه به بهار بينديشند به بهار آفرين فكر كنند و با او عهد ببندند كه هميشه سبز بمانند. نوروز يك آيين است. نمايشي نمادين است از آفرينش انسان و طبيعت. تجديد خاطره اي است از اعتقادات كهن و فراز و نشيب هاي تاريخ زندگي يك ملت. نوروز نشانه اي از بودن و پايداري يك ملت است. نوروز از جلوه هاي مشخص روح ايراني است. نوروز بزرگ ترين جشن ايرانيان از روزگار كهن تا به امروز است. نوروز برجسته ترين جشن بهاري جهان است.

نوروز با ماه فروردين آغاز مي شود و بنا به اعتقادات نياكان ما، ماه فروردين ويژه فروهرهاست و فروهرها صور مثالي همه عناصر آفرينش اند، ارواح نيك درگذشتگان اند و با مظاهر زشتي و پليدي در ستيز. يشت سيزدهم «اوستا» در توصيف آنان است. براساس گاهشماري ايران مزدايي، روز اول فروردين، روز «اورمزد» است و روز خداوند. نوروز چنان براي ايرانيان اهميت و اعتبار داشت كه بسياري از وقايع تاريخي و اعتقادي، مقارن با نوروز پنداشته شد، از جمله: تقارن نوروز با زادروز زرتشت و برخي از وقايع مهم اسلامي ... «مجلسي» در مجموعه بزرگ «بحارالانوار» احاديث چندي در اين رابطه آورده است كه از آن جمله مي توان به تقارن نوروز با بعثت پيامبر اسلام (ص)، برگزيدن علي (ع) به جانشيني، آغاز خلافت امام علي (ع)، ظهور امام غايب (عج) و ... نام برد.

جشن نوروز در ايران پس از اسلام و در دوره خلفاي اموي تا حدي از رونق افتاد و محدود شد، اما از دوره خلفاي عباسي با نفوذ خانواده هاي ايراني در دستگاه خلافت، بسياري از سنت هاي ايرانيان _ از جمله نوروز _ رواجي مجدد يافت. ايرانيان هميشه مشوق شادي، جشن و سرور و ستايش پاكي ها بوده اند. در مطالعه سنت هاي قديم ايرانيان در مي يابيم كه در گذشته جشن هاي فراواني برگزار مي شده كه امروزه به غير از يكي دو جشن نام بسياري از آنها نيز فراموش شده است. كثرت جشن ها هم به دليل يادآوري وقايع مهم زندگاني معنوي و باورهاي ديني بوده است و هم امكاني براي نزديكي بيشتر انسان ها ، براي مقابله با سختي ها و نيروهاي شر

در قديم سفره های عيد به شکلهای گوناگون تزيين می شد که به آن " هفت چين " می گفتند. چراکه در آن هفت سينی يا مجمع به ياد اهورامزدا و شش " امشاسپند "، يعنی فرشتگان مقرب خدا ( ارديبهشت، خرداد، امرداد، شهريور، بهمن، اسپندارمذ ) می گذاشتند. در هر مجمع، خوراکيهای مختلفی می چيدند که الزاما با " سين " شروع نمی شد. هر کدام از خوراکيها و عناصر سفره سمبل نيروی مقدس و حياتی به شمار می رفت. مثلا آب، آيينه و شمع، نشانه روشنايی؛ تخم مرغ، سيب، سير، سکه، شير مخلوط با افشره " هوم " و شيرينی به ترتيب نماد تولد، زايش، تندرستی، ثروت، برکت و شادی بودند. سمنو از جوانه های گندم تهيه می شد و نشانه رويش بود. به باور ايرانيان فروهرها در رويش گياهان نقش مهمی داشتند و آنها را بارور می کردند. ماهی نيز يکی از نمادهای آناهيتا، فرشته آب و باروری به شمار می رفت. ايرانيان همچنين بر سفره های هفت سين آتشدان می گذاشتند و روی آن اسپند و عود می ريختند تا سبب جذب فروهرها و دفع اهريمن شود. کتاب مقدس زرتشتيان، اوستا، نيز به سفره تقدس می بخشيد. ( بعد از ورود اسلام به ايران، ايرانيان قرآن بر سفره می نهند. ) ديگر آنکه هر خانواده ايرانی معمولا سه ظرف گندم، جو و ارزن به نيت انديشه نيک، گفتار نيک و کردار نيک سبز می کردند.

سيزده‌ي نوروز

سيزدهمين روز از ماه فروردين، تير يا تِشتَر نام دارد. ايزد تير يا تشتر که در اوستا يشتي هم به نام آن وجود دارد، ايزد بازان است. در باور پيشينيان پيش از اشوزرتشت، براي اينکه ايزدِ باران در سال جديد پيروز شود و ديو خشکسالي نابود گردد بايد مردمان در نيايش روز تير، از اين ايزد ياد کنند و از او درخواست باريدن باران داشته باشند. در ايران باستان پس از برگزاري مراسم نوروز، هنگامي که سبزه از زمين مي‌روييد و گندم و حبوبات سبز مي‌گشتند، در روز سيزدهم که به ايزد باران تعلق داشت مردم به دشت و صحرا و کنار جويبارها مي‌رفتند و به شادي و پايکوبي مي‌پرداختند و آرزوي بارش باران را از خداوند مي‌کردند.

‎